ZABIEGI W WIEKU SENIORALNYM

Za seniorów uważamy grupę osób, które przekroczyły 65 rok życia. Jest to wiek, w którym rozwija się główny problem geriatryczny- zespół kruchości, zwany też zespołem słabości lub zespołem wyczerpania rezerw.

Jest on złożonym, wielowymiarowym stanem związanym ze zmniejszeniem fizjologicznych rezerw i obniżeniem odporności na czynniki stresowe wskutek zmniejszonej wydolności wszystkich narządów i układów oraz złożonych zaburzeń dotyczących mechanizmów regulacyjnych.

Objawy zespołu kruchości (słabości) to przede wszystkim:

1.       1. Niezamierzona utrata wagi i masy mięśniowej.

2.       2. Chroniczne zmęczenie.

3.       3. Spowolnienie ruchowe (wolniejszy chód).

4.       4. Zmniejszona aktywność fizyczna.

5.       5. Słabsza siła mięśni (np. chwytu dłoni).

6.       6. Spadek odporności, co zwiększa ryzyko upadków, infekcji i hospitalizacji.

7.       7. Problemy z pamięcią czy nastrojem, prowadzące do utraty samodzielności. 

Zespół kruchości, to stan fizjologiczny u osób starszych, charakteryzujący się spadkiem rezerw organizmu i odporności na stres, ale możliwy do złagodzenia przez odpowiednią rehabilitację i styl życia.

Populacja osób starszych jest bardzo heterogenna pod względem przebiegu procesu starzenia, chorób towarzyszących, stanu odżywienia, zdrowia psychicznego, sprawności fizycznej, czy wsparcia socjalnego.

Ocena stanu zdrowia, ryzyka śmiertelności, ryzyka powikłań pooperacyjnych zarówno krótko- jak i długoterminowych jest nie lada wyzwaniem podczas kwalifikowania seniorów do zabiegów operacyjnych.

Wiek metrykalny nie jest wiarygodnym wskaźnikiem. Osoby w tym samym wieku metrykalnym mogą prezentować różny wiek biologiczny. Przy pomocy rutynowo wykonywanych badań laboratoryjnych też trudno określić ryzyko zabiegu.

Jako przydatne w ocenie ryzyka okołooperacyjnego są :

1.       1. Morfologia (ważne jest stwierdzenie czy chory nie ma niedokrwistości).

2.       2. Kreatynina (oceniająca wydolność nerek).

3.       3. Albuminy (u osób starszych często bywają niedobory białka).

4.       4. Hemoglobina glikowana wykonywana u osób z rozpoznana cukrzycą-badanie pozwala ocenić stan wyrównania cukrzycy.

Kluczowa jest ocena szeroko rozumianej wydolności pacjenta, temu celowi służą specjalnie opracowane testy oceniające różne domeny życia chorego ze szczegółową punktacją w poszczególnych zakresach:

1.       1. Ocena codziennego funkcjonowania.

2.       2. Ocena funkcji poznawczych.

3.       3. Choroby współistniejące.

4.       4. Ocena nastroju.

5.       5. Ocena stanu odżywienia.

6.       6. Wsparcie społeczne.

7.       7. Przyjmowane przewlekle leki.

8.       8. Wydolność fizyczna.

Zestaw wykonanych testów pozwala stwierdzić , czy u osoby badanej występuje zespół kruchości. Deficyt (o określonej punktacji) w zakresie co najmniej 3 domen przemawia za rozpoznaniem zespołu kruchości.

Na decyzję o leczeniu operacyjnym i znieczuleniu ogólnym ma wpływ przede wszystkim wiek biologiczny. Rozpoznanie zespołu kruchości nie jest przeciwwskazaniem do leczenia operacyjnego, ale często stanowi wskazanie do zmiany strategii leczenia.

W kwalifikacji seniorów do zabiegów chirurgicznych należy wziąć pod uwagę wiele czynników :

1.       Czy u pacjenta można rozpoznać zespół kruchości.

2.       Wyniki badań laboratoryjnych i ich znaczenie w rokowaniu.

3.       Ocena przewidywanej długości życia po leczeniu i bez leczenia.

4.       Ocena ryzyka powikłań.

5.       Ocena celów, preferencji i oczekiwań pacjenta oraz wpływu leczenia na te cele.

6.       Ocena możliwości poprawy stanu pacjenta przed operacją z uwzględnieniem pilności zabiegu i zaawansowania zespołu kruchości.

Często kwalifikacja do zabiegu i znieczulenia ogólnego jest trudna. W związku z powyższym wyspecjalizowała się gałąź medycyny zwana chirurgią geriatryczną. Przy konieczności wykonania zabiegu obarczonego dużym ryzykiem można wykonać ten sam zabieg przy zastosowaniu technik minimalnie inwazyjnych znacznie zmniejszających ryzyko. Chirurdzy geriatryczni stosują również innego rodzaju rozwiązania niż rutynowo dostępne osiągając efekt pomocy pacjentowi. Z uwagi na odmienność postępowania z seniorami w obliczu zabiegu operacyjnego rozwój chirurgii geriatrycznej ma ważne znaczenie.

Małgorzata Stokowska-Wojda