DZIWACTWO CZY CHOROBA?
Każdy z nas żyje kierując się określonymi zasadami postępowania, wzorami i wytycznymi przewidzianymi do powszechnego stosowania. Nie uświadamiamy sobie, że na co dzień pędzimy żywot w oparciu o normy prawne i społeczne. Ten zbiór ustalonych reguł postępowania przyjęty w określonej grupie lub społeczności stanowi swoisty wzorzec, według którego jednostki kształtują swoje zachowanie. Często zachowanie, które nie mieści się w prawidłach normy określamy jako dziwne. Osoba zachowująca się inaczej niż większość społeczności bywa określana mianem dziwaka. Dziwactwo lub ekscentryczność są zachowaniami świadomie odbiegającymi od przyjętych norm. Łatwo je pomylić z chorobą centralnego układu nerwowego-chorobą tików zwaną też zespołem Gillesa de Tourette'a (GTS).
Zespół Gillesa de Tourette'a należy do rzadkich wrodzonych zaburzeń neurologicznych. Według różnych źródeł chorobą tą obarczonych jest 4-5 na 10 000 osób, statystyki amerykańskie podają, że jedno na 162 dzieci ma chorobę Tourette'a.
Choroba charakteryzuje się występowaniem mnogich tików. Polegają one na niezależnych od woli krótkotrwałych, nagłych szybkich, nierytmicznych skurczach mięśni, które nie są kontrolowane. Chorobliwe ruchy mogą obejmować jedną część ciała lub wiele części ciała.
Niepodlegające kontroli ruchy określane są tikami ruchowymi lub mięśniowymi. W początkowym stadium choroby dotyczą zwykle głowy, szyi i twarzy. Czasami występuje kilka tików ruchowych jednocześnie. Tiki te są ruchami stereotypowymi i powtarzają się seriami.
Tiki mogą mieć również postać szybkiego, mimowolnego, nagłego wydawania różnych dźwięków. Są to tiki dźwiękowe (głosowe).
Wśród tików ruchowych i dźwiękowych wyróżniamy tiki proste i złożone. Tiki ruchowe proste pojawiają się zwykle nagle i dotyczą pojedynczych mięśni. Mogą utrzymywać się kilka tygodni lub miesięcy. Tiki złożone jako wzory sekwencyjnych ruchów przypominają ruchy zamierzone (intencjonalne). Dotyczą różnych grup mięśni.
Tiki ruchowe proste:
1. 1. Mruganie oczami.
2. 2. Marszczenie czoła, unoszenie brwi.
3. 3. Otwieranie ust, wystawianie języka.
4. 4. Potrząsanie głowa.
5. 5. Zaciskanie pięści, ruchy ramion.
Tiki ruchowe złożone:
1. Skakanie, kopanie.
2. Kucanie.
3. Siadanie.
4. Wąchanie siebie i/lub innych osób czy rzeczy.
5. Dotykanie siebie i/lub innych osób czy rzeczy.
6. Echopraksja-powtarzanie zachowań lub ruchów innej osoby.
7. Kopropraksja-nieświadome lub niezamierzone wykonywanie wulgarnych gestów.
Tiki proste dźwiękowe:
1. 1. Chrząkanie, pogwizdywanie.
2. 2. Mlaskanie, cmokanie, mruczenie.
3. 3. Pokasływanie, pochrząkiwanie, czkawka.
Tiki dźwiękowe złożone:
1. 1. Echolalia-powtarzanie pojedynczych sylab bądź też całych wyrażeń.
2. 2. Koprolalia-nieuświadamiane wypowiedzi wulgarne, przekleństwa.
3. 3. Palilalia-powtarzanie wypowiedzianych przez siebie ostatnich własnych słów , sylab lub fraz.
W powstawanie tików zaangażowane są pewne grupy mięśni. Tiki charakteryzują się brakiem rytmiczności i intensywnością występowania. Zazwyczaj pojawiają się nieoczekiwanie. Czasami zdarza się, że poprzedza je niespecyficzny dyskomfort np. suchość w gardle, poczucie konieczności wykonania tiku. Pojawiają się w seriach jednolitych. Występują często w nieregularnych odstępach czasy. Tiki mogą zmieniać miejsce występowania w ciele oraz przybierać na sile. Mogą pojawiać się również podczas snu.
Tiki nie są niezmienne. Podczas różnych sytuacji stresujących, niepokoju czy znużenia mogą się one zmieniać lub nasilać.
Do czynników zwiększających częstość i natężenie tików należą:
1. 1. Stan napięcia emocjonalnego.
2. 2. Stres.
3. 3. Zmęczenie.
4. 4. Bodźce wzrokowe, słuchowe lub dotykowe.
5. 5. Stany chorobowe.
Nadwrażliwość na pewne bodźce może sprawić, że tiki pojawiają się np. w obecności niektórych osób, albo podczas wykonywanie wybranych czynności. Osoby dotknięte chorobą tików mogą okresowo je kontrolować. Jednak kontrola nad wystąpieniem tików stanowi tak duże napięcie, że skutkuje to następową intensyfikacją tików w celu zmniejszenia napięcia.
Choroba Tourette'a zaczyna się w dzieciństwie, zazwyczaj ma swój początek między 2 a 15 rokiem życia (średnio ok. 7 roku życia). Objawiać się może prostymi tikami motorycznymi np. marszczenie nosa. Uwidaczniać się to może pojedynczym tikiem w określonym jednym miejscu. Z biegiem czasu (nawet po kilku tygodniach) do 3 miesięcy tiki przenoszą się w inne miejsce w ciele, nasilając się. Pojawiają się wieloogniskowe tiki ruchowe i tiki dźwiękowe. W wieku ok 10 roku życia mogą występować tiki głosowe proste i złożone. Na kolejnym etapie choroby dołączają się napadowe zaburzenia koncentracji oraz tiki czuciowe w postaci uczucia mrowienia skóry, gorąca, napięcia, łaskotania. Występować może także nadpobudliwość oraz utrudniona kontrola nad odruchami. Zaczynają się także uaktywniać tiki ruchowe. Najczęściej nasilenie choroby Tourette'a przypada na okres ok. 10 lat od jej początku. Z wiekiem tiki mogą się ustabilizować. Nawet u połowy chorych objawy mogą ustąpić przed 18 rokiem życia. U dorosłych tiki są bardziej nasilone. Choroba Tourette'a występuje prawie 3 razy częściej u płci męskiej. Niestety, nie wiadomo jakie jest źródło choroby. Rozważa się tło genetyczne, działanie czynników środowiskowych lub nieprawidłowości w gospodarce neuroprzekaźnikami.
Z chorobą Tourette'a często występują inne schorzenia:
1. 1. ADHD-zespół nadpobudliwości psycho-ruchowej.
2. 2. OCD-zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne. Objawy te pojawiają się zwykle 3 do 6 lat od początku choroby Tourette'a.
3. 3. Zaburzenia zachowania.
4. 4. Zaburzenia lękowe.
5. 5. Zaburzenia nastroju.
Leczenie jest objawowe i wielokierunkowe. W każdym przypadku choroby niezbędna jest psychoedukacja rodziców dziecka oraz najbliższego otoczenia chorego, w tym nauczycieli i kolegów. Warto skorzystać z profesjonalnej pomocy psychologów i psychoterapeutów. Uczęszczanie na psychoterapię np. poznawczo-behawioralną z behawioralną terapią tików przynosi pozytywne efekty. Stosuje się również farmakoterapię. Najcięższe przypadki oporne na podawane leki leczone są chirurgicznie. Jedną z wykorzystywanych metod jest Głęboka Stymulacja Mózgu (DBS), polegająca na wszczepieniu elektrod stymulujących. Innym sposobem, mniej inwazyjnym jest ablacja ultradźwiękowa (MRgFUS), która precyzyjnie niszczy fragment tkanki mózgowej. Na tiki miejscowe bywa stosowana elektrostymulacja nerwu pośrodkowego lub zastrzyki miejscowe z toksyny botulinowej w okolicy występowania tików.
Małgorzata Stokowska-Wojda
Sezon na białe szaleństwo w pełni. Entuzjaści sportów zimowych tylko czekają, by móc wyjechać w miejsce, gdzie stoki z przygotowanymi trasami narciarskimi kuszą przygodą. Ważne, by z wyjazdu przywieźć dobre wrażenia, zdjęcia i odpocząć od codzienności.
Więcej artykułów…
Skontaktuj się z nami
Lubelski Związek Lekarzy Rodzinnych - Pracodawców
ul. Zbigniewa Herberta 14
20-468 Lublin
- 81 748 47 88
- Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
- Znajdź nas na Mapie Google
Rozliczenia transakcji kartą kredytową i e-przelewem przeprowadzane są za pośrednictwem Centrum Rozliczeniowego Dotpay