ŻELAZNE SERCE

Fakt, że żelazo jest niezbędnym elementem krwinek czerwonych, a jego niedobór prowadzi do niedokrwistości jest powszechnie znany. Jednak prowadzone badania ujawniają nowe oblicza zdawałoby się dobrze znanych substancji. Tym całkiem niedawno poznanym i nie do końca wyjaśnionym obliczem żelaza jest jego wpływ na serce.

Stwierdzono, że niedobór żelaza może wpływać niekorzystnie na przebieg większości chorób serca.

Niedostateczna ilość żelaza w organizmie może wynikać z:

1.       1. Niedostatecznej podaży żelaza w diecie.

2.       2. Przewlekłej utraty krwi (np. obfite miesiączki u kobiet czy krwawienia z przewodu pokarmowego, na które są narażone zwłaszcza osoby starsze).

3.       3. Zwiększonego zapotrzebowania metabolicznego.

Bardzo istotny jest fakt, że niedobór żelaza może występować zarówno ze współistniejącą niedokrwistością jak i z zupełnie prawidłową morfologią. Niedostatek żelaza jest powszechny wśród osób z chorobami kardiologicznymi. Dotyczy to zwłaszcza chorych z niewydolnością serca, gdzie niedobór żelaza jest stwierdzany w połowie przypadków.

Poziom zaopatrzenia organizmu w żelazo jest tak ważny, ponieważ jego niedobór pogarsza przebieg i skutki leczenia chorób układu sercowo-naczyniowego.

Najlepiej , choć nie do końca poznaną kardiologiczną grupą w aspekcie znaczenia żelaza są chorzy z niewydolnością serca. Niedobór żelaza w komórkach mięśnia serca prowadzi do deficytu energetycznego, który osłabia siłę skurczu komórki, pogarszając wydolność całego serca. Oznacza to pogłębianie się niewydolności mięśnia serca.

U chorych z niewydolnością mięśnia serca częstym powodem niedoboru żelaza jest niedożywienie wynikające z różnych przyczyn:

1.       Osłabienia apetytu.

2.       Monotonnej diety ubogiej w źródła żelaza np. mięso, żółtka jaj, rośliny strączkowe.

3.       Depresja.

4.       Ograniczenia dietetyczne wynikające z chorób współistniejących .

5.       Działania niepożądane niektórych leków.

W wieku podeszłym szczególnie istotna bywa utrata żelaza w związku z chorobami układu pokarmowego skutkującymi mikrokrwawieniami w wyniku:

1.       1. Nowotworów przewodu pokarmowego.

2.       2. Polipów.

3.       3. Wrzodów.

4.       4. Chorób zapalnych jelit.

5.       5. Stosowania leków przeciwkrzepliwych.

Do niedoborów żelaza prowadzą również przewlekłe stany zapalne toczące się w organizmie.

Deficyt żelaza jest niekorzystnym czynnikiem prognostycznym u osób z niewydolnością serca sprzyja:

1.       Obniżonej wydolności wysiłkowej.

2.       Gorszej jakości życia.

3.       Wyższym wskaźnikom hospitalizacji.

4.       Zwiększonej śmiertelności.

Mniej przebadane są skutki niedoboru żelaza u chorych z zaburzeniami rytmu serca, ale i w tej grupie zostały poczynione obserwacje. Dotyczą one chorych z migotaniem przedsionków. Stwierdzono, że niedobór żelaza występuje u (według różnych źródeł) od 36-63% osób.

Częściej zauważano deficyt żelaza u:

1.       1. Kobiet.

2.       2. Chorych na cukrzycę.

3.       3. Pacjentów po przebytym udarze mózgu.

Badania wykazały, że deficyt żelaza był niewielki zarówno w grupie kontrolnej jak i u pacjentów z napadowym i przetrwałym migotaniem przedsionków (rokującym umiarowienie). Znacznie wzrastał u chorych z utrwalonym migotaniem przedsionków (nie poddającym się umiarowieniu). Niedobór żelaza upośledzając procesy energetyczne w komórce mięśnia serca sprzyja przerostowi mięśnia lewej komory podczas przyśpieszonej pracy serca.

Zaobserwowano, że u osób z deficytem żelaza po przeprowadzonym zabiegu ablacji z powodu arytmii częściej następuje nawrót arytmii.

Niedobór żelaza upośledzający procesy energetyczne zachodzące w komórce mięśnia serca jest niekorzystnym czynnikiem rokowniczym w przypadku choroby niedokrwiennej serca. Niedostateczny poziom żelaza występuje u średnio 43% chorych z chorobą niedokrwienną serca. Wiąże się to z wyższym ryzykiem zgonu sercowo-naczyniowego oraz nawrotu ostrego incydentu wieńcowego (zawał mięśnia serca i niestabilna dusznica bolesna) w ciągu 12 miesięcy od incydentu wieńcowego.

Podczas hospitalizacji chorych z zawałem mięśnia serca leczonych angioplastyką tętnic wieńcowych stwierdzono złe rokowanie u chorych z deficytem żelaza. U pacjentów, u których żelazo suplementowano w ciągu 3 miesięcy obserwowano poprawę funkcji lewej komory i mniejszy obszar zawału mięśnia serca.

Podobne obserwacje dotyczyły osób z udarem mózgu, nadciśnieniem płucnym i ciężkim zwężeniem zastawki aortalnej.

Pacjenci kardiologiczni bez deficytu żelaza rzadziej są hospitalizowani, obarczeni niższym ryzykiem śmiertelności, nie mają niekorzystnej przebudowy mięśnia serca, lepiej tolerują wysiłek, co wpływa na znacznie lepszą jakość życia.

Małgorzata Stokowska-Wojda