ALKOHOL W CIĄŻY

Ciąża zwykle jest okresem radosnego oczekiwania. Przyszłe mamy dbają o zdrowe żywienie, regularne badania i unikają ryzykownych zachowań i używek.

Sytuacja dbałości o rozwijające się w łonie matki maleństwo wydaje się oczywista. Jednak nie zawsze sytuacja jest taka jakiej wszyscy oczekujemy. Na pytanie o palenie papierosów, picie alkoholu czy używanie substancji psychoaktywnych większość kobiet w ciąży odpowiada:„nigdy” lub „odkąd wiem o ciąży, nie używam”. Prawda bywa zupełnie inna.

Alkohol jest najczęściej stosowaną używką. Nie tylko sprzyja rozwojowi innych uzależnień, lecz bywa również substancją dominującą wśród wielu innych używanych jednocześnie, do których należy nikotyna, przetwory z konopi indyjskich, opioidy, amfetamina itp.

Badania wskazują, że ponad 70% kobiet spożywało co najmniej raz alkohol w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

Statystyki oparte na danych z kwestionariusza wypełnianego przez kobietę ciężarną wskazują, że 7,1% ciężarnych spożywa alkohol. Badania biochemiczne oparte na analizie włosów ciężarnych pokazują, że 50% ciężarnych używa alkoholu, w tym 10% w dużej ilości.

Z uwagi na fakt, że alkohol może wpłynąć niekorzystnie na każdy etap rozwoju Ośrodkowego Układu Nerwowego nie ma dawki alkoholu, którą można uznać za bezpieczną .

Zidentyfikowano czynniki ryzyka spożywania alkoholu w ciąży:

1.       1. Późne rozpoznanie ciąży, późne zgłoszenie się do opieki nad ciążą , częste odwoływanie wizyt lub niezgłaszanie się na wizyty.

2.       2. Rodzinne uzależnienia, choroby z kręgu zaburzeń emocjonalnych.

3.       3. Zaburzenia odżywiania, zmiany nastroju, nagłe zmiany masy ciała.

4.       4. Dysfunkcyjne relacje, w tym przemoc, konflikt z prawem, zła sytuacja ekonomiczna, przewlekły stres (używanie alkoholu do poprawy nastroju).

5.       5. Uzależnienie partnera od alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych.

6.       6. Niewyjaśniony patologiczny przebieg poprzedniej ciąży.

7.       7. Rozpoznanie u wcześniej urodzonego dziecka zaburzeń z grupy płodowych zaburzeń alkoholowych.

Jednak brak czynników ryzyka nie wyklucza zachowań ryzykownych ani używanie alkoholu czy substancji psychoaktywnych w ciąży.

Dla uśrednienia obciążenia alkoholem ustalono ilość określaną standardową porcją alkoholu. W zależności od mocy i rodzaju alkoholu jedną standardową porcje alkoholu stanowi:

1.       Szklanka (250 ml) piwa o mocy ok. 5%.

2.       Kieliszek (100 ml) wina o mocy 12%.

3.       Kieliszek (30 ml) wódki o mocy 40%.

4.       Kieliszek (75 ml) mocniejszego wina lub nalewki o mocy 18%.

Dotychczasowe badania wskazują, że dawka alkoholu powodująca w każdym przypadku zaburzenia neurorozwojowe płodu to:

1.       ≥ 8 standardowych porcji alkoholu w tygodniu przez co najmniej 2 tygodnie, lub

2.       ≥ 2 epizody wypicia przy jednej okazji co najmniej 4 porcji alkoholu.

Spożywanie alkoholu przez kobietę ciężarną działa niekorzystnie na rozwój Ośrodkowego Układu Nerwowego jej dziecka.

Objawia się to:

1.       1. Zaburzeniami ruchowymi pod postacią nieharmonijnego rozwoju umiejętności ruchowych, zaburzenia koordynacji ręka-usta, zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej

2.       2. Zaburzenia przetwarzania sensorycznegosą to trudności w organizowaniu i reagowaniu na bodźce zmysłowe (dotyk, dźwięk, ruch, równowagę ).

Skutkuje to trudnościami z samoregulacją. Samoregulacja jest zdolnością organizmu do monitorowania i zarządzania własnymi emocjami, myślami, zachowaniem oraz poziomem pobudzenia w odpowiedzi na bodźce, co pozwala na powrót do równowagi. Przyjmuje to postać zachowań trudnych (w tym skrajnej nadruchliwości), zaburzeń snu, problemów z uczeniem się, jedzeniem, regulacją czynności fizjologicznych.

Zaburzenia dotyczą również funkcji poznawczych i planowania. U dzieci matek pijących alkohol częściej zdarza się niepełnosprawność intelektualna ( IQ˂70), zaburzenia zapamiętywania, koncentracji uwagi, planowania.

Oprócz deficytów intelektualnych występują określone zmiany w budowie ciała dziecka ze spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych. Do najczęstszych należą:

1.       1. Zmniejszona długość i masa dziecka .

2.       2. Małogłowie.

3.       3. Krótkie szpary powiekowe.

4.       4. Wąska górna warga.

5.       5. Płaska rynienka podnosowa.

Innymi często występującymi deformacjami są:

1.    1. Nieprawidłowości palców w zakresie kości i paznokci.

2.    2. Nieprawidłowości w zakresie linii papilarnych.

3.    3. Dodatkowe kości śródręcza i śródstopia.

4.    5. Niedorozwój środkowej części twarzy.

5.    6. Płaska nasada nosa.

6.    7. Niedorozwój żuchwy.

7.    8. Wady klatki piersiowej.

8.    9. Dodatkowe żebra.

9.   10. Dodatkowe brodawki sutkowe.

1011. Nadmierne owłosienie.

1112. Naczyniaki jamiste .

1213. Opadanie powiek.

1314. Zez.

Zaburzenia rozwoju dziecka ze spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych nie dotyczą wyłącznie wzrastania na wczesnym etapie dzieciństwa. Organiczne uszkodzenie Ośrodkowego Układu Nerwowego zwłaszcza w zakresie płatów czołowych i struktur limbicznych skutkują często impulsywnością, nadpobudliwością, konfabulacją, problemami z oceną moralną, zachwianiem krytycyzmu. Zaburzenia te pojawiają się u dzieci stosunkowo wcześnie. Są uporczywe, występują niezależnie od uwarunkowań środowiskowych i są mało podatne na oddziaływanie psychoterapeutyczne i psychologiczne.

Małgorzata Stokowska-Wojda