„BY JĘZYK GIETKI POWIEDZIAŁ WSZYSTKO , CO POMYŚLI GŁOWA”

Kiedy słuchamy radia, skupiamy się na treści audycji, na formie słyszanych wypowiedzi. Zdecydowanie preferujemy, te gładkie, potoczyste, przekazane eleganckim językiem. Doceniamy precyzyjne formułowanie myśli. Jednak rzadko zastanawiamy się nad znaczeniem mowy w komunikacji ze światem zewnętrznym i tym, jak skomplikowane są zaburzenia mowy.

Kształtowanie dźwięków mowy jest zależne od wielu czynników. W procesie tym biorą udział górne drogi oddechowe, mięśnie, obwodowy układ nerwowy i mózg. Dysfunkcja każdego z tych elementów daje zburzenia mowy zwane dyzartrią. Dyzartria to specyficzne, zróżnicowane zaburzenia mowy, które utrudniają kontakt z otoczeniem. Dyzartria sama nie jest chorobą, jest objawem różnych chorób i urazów.

Zaburzenia mowy mogą być jednym z objawów:

1.    1. Udarów mózgu.

2.    2. Urazów czaszkowo-mózgowych.

3.    3. Nowotworów ośrodkowego układu nerwowego.

4.    4. Choroby Parkinsona.

5.    5. Pląsawicy Huntingtona.

6.    6. Stwardnienia zanikowego bocznego.

7.    7. Porażenia mózgowego.

8.    8. Dystrofii mięśniowej.

9.    9. Stanu po operacji krtani.

1010. Niektórych infekcji (np. boreliozy).

1111. Niektórych chorób autoimmunologicznych (np. miastenii).

1212. Zaburzeń metabolicznych (np. choroby Wilsona polegającej na zaburzeniach w metabolizmie miedzi).

1313. Zaburzenia mowy mogą wystąpić podczas przyjmowania niektórych leków (uspokajających i nasennych), czy narkotyków.

W zależności od rodzaju zaburzeń mowy można diagnozować powód ich pojawienia się.

 A nieprawidłowości w zakresie mowy mogą być bardzo różnorodne:

1.    1 .Trudny start.

2.    2. Męczliwość podczas mówienia.

3.    3. Nosowy głos.

4.    4. Załamania głosu.

5.    5. Akcentowanie nadmierne, lub monotonne.

6.    6. Mowa powolna lub szybka.

7.    7. Zmiana wysokości głosu.

8.    8. Drżący głos.

9.    9. Mówienie na wdechu.

1010 Jąkanie się.

Dyzartria bezpośrednio nie zagraża życiu, ale powoduje znaczne obniżenie jego jakości w wyniku trudności w komunikowaniu się z otoczeniem. Ponadto dyzartrii towarzyszą również zaburzenia oddychania, połykania i odruchu wymiotnego.

Pielęgnacja pacjenta z zaburzeniami połykania jest bardzo ważna i wymaga specjalnej wiedzy. Nieprawidłowe połykanie sprzyja zaaspirowaniu drobnego fragmentu jedzenia do układu oddechowego. Jest to sytuacja grożąca zachłystowym zapaleniem płuc. Zbyt rzadki i zbyt gęsty pokarm jest przełykany z trudnością i niesie duże ryzyko zakrztuszenia. Karmienie osoby z zaburzeniami połykania wymaga staranności, cierpliwości i uwagi. Pokarm powinien być zmiksowany, bez obecności grudek, a do wody należy dodawać zagęstnik.

Leczenie zaburzeń mowy polega przede wszystkim na właściwym leczeniu choroby zasadniczej, która jest powodem wystąpienia zaburzeń.

Ważna rolę w terapii dyzartrii odgrywa logopeda. Prowadzone przez logopedę ćwiczenia mają na celu pobudzenie i wzmacnianie mięśni, które są zaangażowane w powstawanie mowy. Pacjent jest uczony wolnej i wyraźnej mowy. Równolegle prowadzone są ćwiczenia oddechowe. Wykwalifikowani neurologopedzi wykorzystują do terapii dyzartrii elektrostymulację mięśni i kinesiotaping. Kinesiotaping stosowany jest zwłaszcza u pacjentów po udarze. Plastrami okleja się porażoną stronę twarzy poprawiając jej symetrię, ponieważ opadający kącik ust znacznie zniekształca mowę.  Szczególnym sposobem leczenia osób dyzartrycznych jest metoda PNF. Metoda polega na oddziaływaniach (np. wysoką i niską temperaturą) na mięśnie twarzy oczekując ich odpowiedzi ruchowej. Jest to jeden ze sposobów leczenia zaburzeń połykania.

Małgorzata Stokowska-Wojda