SZCZEPIENIA ZALECANE KOBIETOM CIĘŻARNYM

Ciąża jest szczególnym okresem w życiu kobiety. Dbałość o własne bezpieczeństwo i komfort jest zarazem dbałością o dobrostan rozwijającego się płodu. Zdrowie matki bezpośrednio związane jest ze zdrowiem dziecka. Kobieta ciężarna zwraca uwagę na sposób odżywiania, żeby zapewnić niezbędne składniki budulcowe swojemu maleństwu. Korzysta ze spacerów by je dotlenić, unika czynników, które mu szkodzą jak alkohol czy palenie papierosów. Zdrowa matka ma większe szanse na zdrowe dziecko.

Pozostaje pytanie czy zdrowy styl życia jest wszystkim, co kobieta może zrobić dla zdrowia własnego i zdrowia dziecka ?

Wśród zaleceń dla kobiet ciężarnych jest „unikanie chorób”. Ochrona przed zachorowaniem, zwłaszcza w jesienno-zimowym sezonie infekcyjnym to nie tylko izolacja od skupisk ludzkich zwiększających ryzyko infekcji. Jednym z najistotniejszych czynników ochrony przed chorobami zagrażającymi zarówno kobiecie ciężarnej jak i jej dziecku są szczepienia. Nie wszystkie szczepienia zaleca się kobietom ciężarnym, ale są dedykowane właśnie tej grupie i przynoszą wiele korzyści.

Zachorowanie na chorobę zakaźną kobiety w ciąży stwarza liczne zagrożenia dla jej organizmu, co wikła przebieg ciąży i skutkuje poważnymi komplikacjami dla dziecka. Wykonanie szczepienia zalecanego ciężarnym chroni nie tylko matkę, ale zmniejsza ryzyko powikłań ciąży, co wpływa na zdrowie dziecka. Dodatkowo, wyprodukowane przez system immunologiczny matki przeciwciała, które są odpowiedzią na zaaplikowaną szczepionkę i mają ją ochronić przed chorobą przenikają przez łożysko. Ten mechanizm sprawia, że dziecko urodzone przez zaszczepioną mamę chronione jest przez pierwszych 6 miesięcy życia przeciwciałami, w które mama je wyposażyła.

Szczepienie zatem chroni nie tylko kobietę w ciąży, ale też jej malucha aż do 6 miesiąca życia.

Do szczepień zalecanych kobietom ciężarnym należy szczepienie przeciwko:

1.       1. Grypie.

2.       2. COVID-19.

3.       3. Krztuścowi.

4.       4. RSV.

Grypa jest chorobą, z którą mamy do czynienia co roku w sezonie jesienno-zimowym i wydaje się nam, że znamy ją dobrze. Grypa może mieć przebieg ciężki z poważnymi powikłaniami :

1.       1. Zapaleniem płuc.

2.       2. Zapaleniem mięśnia serca.

3.       3. Zapaleniem opłucnej.

4.       4. Zapaleniem wielonerwowym.

Do powikłanego przebiegu usposabiają oprócz wieku senioralnego:

1.       Przewlekłe choroby układu oddechowego (np. astma).

2.       Cukrzyca.

3.       Choroby układu sercowo-naczyniowego.

4.       Choroby nerek.

5.       Często nieuświadamianym czynnikiem ryzyka ciężkiego przebiegu chorób infekcyjnych jest ciąża.

Stwierdzono, że ryzyko hospitalizacji było kobiet w ciąży było średnio 3,5 razy wyższe niż kobiet, które w ciąży nie były, częściej też kobiety ciężarne były hospitalizowane w Oddziałach Intensywnej Terapii. Przy czym kobiety w III trymestrze ciąży wykazywały ryzyko hospitalizacji 5-krotnie wyższe niż kobiety w wieku rozrodczym, które w ciąży nie były. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że rośnie ilość chorych na cukrzycę i choroby alergiczne, w tym astmę. Ta sytuacja podnosi ryzyko powikłań chorób infekcyjnych w przebiegu ciąży.

Ponadto stwierdzono liczne zagrożenia dla dziecko podczas przebiegu grypy u matki:

1.       1. Ryzyko porodu przedwczesnego.

2.       2. Urodzenie dziecka z niską masą urodzeniową.

3.       3. Urodzenie dziecka w złym stanie ogólnym ocenianym w skali Apgar na nie więcej niż 6 punktów (ocena maksymalna to 10 punktów w skali Apgar).

4.       4. Wzrost ryzyka poronienia.

5.       5. Wzrost ryzyka zgonu wewnątrzmacicznego.

6.       6. Wzrost ryzyka wykonania cięcia cesarskiego z powodów nagłych.

7.       7. Pojawiły się doniesienia, że zachorowanie na grypę w I trymestrze ciąży może skutkować wzrostem ryzyka wad wrodzonych (cewy nerwowej, serca, kończyn i narządu wzroku).

Badania, którym poddano kobiety ciężarne chore na COVID-19 wykazały, że były one bardziej narażone na powikłania, w tym ciężkie, niż kobiety, które nie były w ciąży:

1.       1. Ciężarne 3-krotnie częściej były hospitalizowane w Oddziałach Intensywnej Terapii.

2.       2. Miały 3-krotnie wyższe ryzyko konieczności leczenia przy wykorzystaniu oddechu wspomaganego respiratorem.

3.       3. Wzrost ryzyka  leczeniem przy pomocy metody pozaustrojowego natleniania krwi.

4.       4. Istotny wzrost ryzyka zgonu.

5.       5. Wykazano też wzrost ryzyka niepomyślnego przebiegu ciąży : nadciśnienia tętniczego u ciężarnej, stanu przedrzucawkowego i rzucawki, a także powikłań u dziecka w okresie okołoporodowym i noworodkowym.

RSV to choroba układu oddechowego, pojawia się w okresie „grypowym”. Stąd narażenie na dwie choroby wirusowe w tym samym czasie. RSV może przebiegać w sposób ciężki z koniecznością hospitalizacji. Dominującym objawem ciężkiego przebiegu RSV jest duszność czasami powodująca głębokie niedotlenienie organizmu. Najbardziej narażone na powikłania są osoby w wieku podeszłym, zwłaszcza z wielochorobowością, a także niemowlęta. Istnieje szczepionka przeznaczona dla osób dorosłych, w tym kobiet ciężarnych. Niestety, dla maluchów szczepionki do tej pory nie opracowano. Jedyną możliwością chronienia noworodka przed zakażeniem RSV jest zaszczepienie kobiety ciężarnej, która przekaże swojemu dziecka wyprodukowane przez siebie przeciwciała.

Kolejną chorobą której nie musi doświadczyć kobieta ciężarna i jej nowo narodzone dziecko jest krztusiec kiedyś zwany kokluszem. Jest to wysoce zakaźna choroba bakteryjna charakteryzująca się uporczywym kaszlem, niekiedy bezdechem i zaburzeniami oddechowymi. Czasem wymaga hospitalizacji. W ostatnich latach dość często obserwuje się przypadki krztuśca. Zaszczepienie kobiety ciężarnej chroni również jej dziecko w pierwszych 6 miesiącach życia.

Przeprowadzone szeroko zakrojone badania wykazały, że szczepienia kobiet ciężarnych przeciwko grypie, COVID-19, RSV i krztuścowi charakteryzują się wysokim poziomem bezpieczeństwa.

Jednak nie wszystkie szczepionki można podać kobiecie ciężarnej. Przeciwwskazane są:

1.       1. Skojarzona szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce.

2.       2. Szczepionka przeciwko gruźlicy.

3.       3. Szczepionka przeciwko ospie wietrznej.

4.       4. Donosowa szczepionka przeciwko grypie.

5.       5. Szczepionka przeciwko żółtej gorączce.

6.       6. Szczepionka przeciwko cholerze.

7.       7. Szczepionka przeciwko dendze.

W dbałości o zdrowie własne i nienarodzonego dziecka będąc w ciąży warto pomyśleć o zalecanych szczepieniach ochronnych, a także o wyborze takiego miejsca na urlop, które nie wymaga szczepienia przeciwwskazanego.

Małgorzata Stokowska-Wojda