MAŁPIA OSPA

Małpia ospa jest dawną nazwą choroby zastąpioną nowym określeniem mpox. Termin małpia ospa wziął się z podobieństwa zmian skórnych, które występują w tym schorzeniu do wykwitów w przebiegu ospy.

Małpia ospa-mpox jest chorobąwywołana wirusem MPXV, a jej kolebką jest Afryka. Naturalny rezerwuar wirusa nie został jednoznacznie określony. Wydaje się, że są to przede wszystkim gryzonie afrykańskie. Jednak wirus może zakażać wiele ssaków: wiewiórki, szczury, pieski preriowe, różne gatunki małp.

Zakażenie człowieka od zwierzęcia może odbywać się:

1. W wyniku pogryzienia przez zakażone zwierzę.

2. Podczas bezpośredniego kontaktu z płynami ustrojowymi zakażonych zwierząt.

3. Spożycia surowego lub niedogotowanego mięsa chorego zwierzęcia.

Przypadki choroby występują regularnie w Afryce Zachodniej i Środkowej. Pierwsza epidemia, która wystąpiła poza Afryką miała miejsce w USA. W 2003 roku na kontynent północnoamerykański zostały przywiezione szczury i inne gryzonie, które zakaziły pieski preriowe. Od piesków preriowych zakazili się ludzie.

Źródłem zakażenia dla człowieka może być nie tylko chore zwierzę, ale również chory człowiek. Drogi zakażenia od innego człowieka to:

1.       1. Kontakt bezpośredni ze zmianami skórnymi, ale tez z ranami, czy płynami ustrojowymi osoby chorej. Najczęściej bliski kontakt to domownicy mieszkający razem, ale też osoby utrzymujące kontakty seksualne. Podczas epidemii mpox w latach 2022-2023 liczną grupą osób zakażonych byli mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami.

2.       2. Kontakt pośredni przez zakażone przedmioty. Do zakażenia może dojść w wyniku kontaktu z materiałami lub przedmiotami (np. pościel, odzież) zanieczyszczonymi płynami ustrojowymi lub materiałem z ran osoby chorej. Może się to zdarzyć nie tylko w gospodarstwie domowym, gdzie przebywa osoba chora, ale też w środowisku opieki zdrowotnej.

3.       3. Kolejną drogą zakażenia jest droga kropelkowa. Stwierdzono, że do zakażenia może dojść podczas przebywania z osobą chorą twarzą w twarz bez maski. Przy czym odległość od chorego musi być mniejsza niż 2 metry, a czas przebywania z osobą chorą co najmniej 3 godziny.

4.       4. Wirus MPXV może przenikać przez łożysko. Istnieje zatem ryzyko poronienia, urodzenia dziecka chorego na mpox, lub śmierci matki i dziecka.

Okres od zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów wynosi zwykle 5-13 dni, ale może obejmować 4-21 dni.

Jako pierwsze pojawiają się objawy niecharakterystyczne:

1.       1. Gorączka

2.       2. Dreszcze.

3.       3. Ból głowy.

4.       4. Bóle mięśniowo-stawowe.

5.       5. Ogólne osłabienie, zmęczenie i złe samopoczucie.

6.       6. Powiększone węzły chłonne :szyjne, pachowe lub pachwinowe.

Wymienione objawy obejmuje się określeniem grypopodobnych. Wiele chorób wirusowych zaczyna się podobnie. Objawem odróżniającym mpox od innych schorzeń wirusowych jest powiększenie węzłów chłonnych i wysypka, której charakter podobny do ospy wietrznej nadał jej miano „małpiej ospy”.

Zmiany na skórze i błonach śluzowych pojawiają się 1-2 dni przed wystąpieniem objawów grypopodobnych lub 3-4 dni po ich pojawieniu się i utrzymują się przez 2-3 tygodnie. Na początku pojawiają się różowe plamki o średnicy 2-5 mm. Plamki przekształcają się w grudki, następnie pojawiają się wypełnione płynem pęcherzyki, a później pseudokrosty. Końcową fazą zmian skórnych są strupy, które wysychają i odpadają. Dzieje się tak po 7-14 dniach od wystąpienia zmian skórnych. Zmiany skórne bywają różnie liczne u poszczególnych chorych. Występują na twarzy, stopach, dłoniach, w okolicy narządów płciowych i w jamie ustnej.

W większości przypadków mpox jest chorobą, którą organizm bez obciążeń potrafi zwalczyć. Objawy utrzymują się 2-4 tygodni. Ciężki przebieg grozi osobom z obniżoną odpornością, dzieciom, kobietom w ciąży a także osobom, u których rozwinęły się powikłania.

Powikłania mpox mogą obejmować różne tkanki i narządy:

1.       Wtórne nadkażenie bakteryjne pęcherzyków i strupów.

2.       Powstawanie ropni, głębokich blizn i przebarwień.

3.       Ciężkie zapalenie płuc.

4.       Posocznica (sepsa) w wyniku rozprzestrzeniającego się zakażenia.

5.       Zapalenie rogówki, które może skutkować trwałym uszkodzeniem wzroku.

6.       Zapalenie mózgu.

7.       Stany splątania i napady drgawkowe.

Zwłaszcza dwa ostatnie powikłania neurologiczne są szczególnie ciężkie.

Leczenie choroby jest przede wszystkim objawowe. Prowadzone są badania i obserwacje mające na celu opracowanie leku na wirusa MPXV, ale jeszcze sytuacja nie wyszła poza sferę badań.

Możliwe jest natomiast szczepienie przeciwko mpox. Szczepionką dysponują poradnie chorób zakaźnych. Na szczepienie składają się dwie dawki podane w odstępie 28 dni.

Szczepienie można wykonać przed narażeniem na  chorobę. Tego rodzaju szczepienie wykonuje się:

1.       1. U personelu medycznego zwłaszcza w zakresie chorób zakaźnych, poradni dermatologicznych, wenerologicznych oraz poradni profilaktycznych i leczących osoby z HIV/AIDS.

2.       2. Personelu laboratoriów pracujących z wirusami, lub osób, które mogą być narażone na kontakt z materiałem zakaźnym zanieczyszczonym wirusem MPXV.

3.       3. U osób oddelegowanych do pracy w regionach objętych zagrożeniem zakażeniem MPXV. Dotyczy to przede wszystkim personelu medycznego i wojskowego.

Jak zwykle podczas planowania atrakcji wakacyjnych najważniejszy jest zdrowy rozsądek. Przed ustaleniem miejsca wypoczynku warto się zastanowić, czy miejsce, które wybraliśmy, będzie bezpieczne dla naszych bliskich.

Małgorzata Stokowska-Wojda