STOPY OSOBY CHOREJ NA CUKRZYCĘ

Cukrzyca często jest określana mianem epidemii XXI wieku. Wraz z cywilizacją na świecie rośnie ilość chorych na cukrzycę. Problem jest powszechny i nie omija Polski. Około 3 milionów Polaków choruje na cukrzycę.

Czynnikami ryzyka wystąpienia cukrzycy są:

1.       1. Uwarunkowania genetyczne.

2.       2. Nadwaga i otyłość.

3.       3. Mała aktywność fizyczna.

4.       4. Podeszły wiek.

Jak powszechnie wiadomo, cukrzyca wiąże się z podwyższeniem poziomu glukozy we krwi. Wzrost poziomu glukozy we krwi nie wpływa na samopoczucie i chory nie odczuwa dyskomfortu do momentu wystąpienia powikłań. Skryte rozwijanie się cukrzycy jest trudną kwestią. Mimo bezobjawowego początku podwyższony poziom glukozy sieje w organizmie spustoszenie. Cukrzyca sprzyja procesom miażdżycowym. Podwyższony poziom glukozy uszkadza zarówno drobne naczynia krwionośne jak duże tętnice, nie oszczędza też nerwów. Dysfunkcja ukrwienia i unerwienie skutkuje destrukcją licznych narządów.

Bardzo poważnym powikłaniem są zmiany w zakresie stóp.

U osób z cukrzycą występuje zespół suchości skóry z nadmiernym rogowaceniem zwłaszcza w okolicy pięt, złuszczaniem zrogowaciałego naskórka i skłonnością do pęknięć. Zmiana ta zwana jest zespołem pękających pięt. Nadmierne wysuszenie, odwodnienie i zrogowacenie skóry sprawia, że traci ona elastyczność. Podczas obciążenia chodzeniem sztywna skóra pięt pęka . Nieodpowiednio leczone i zaniedbane pęknięcia mogą skutkować pojawieniem się bolesnych rozpadlin o różnej głębokości. W istotny sposób na pęknięcia wpływa maceracja naskórka wywołana wilgocią. Do tego stanu może dojść w wyniku długotrwałego moczenia stóp lub nadmiernej ich potliwości. Zmacerowany, wilgotny naskórek często ulega zakażeniu bakteryjnemu.

Kolejną manifestacją niewyrównanej cukrzycy jest uszkodzenie nerwów zwane neuropatią cukrzycową. W zależności od tego jakiego rodzaju nerwów dotyczy, mówimy o neuropatii:

1.       1. Czuciowej.

2.       2. Ruchowej.

3.       3. Autonomicznej.

Neuropatia czuciowa wynika z uszkodzenia nerwów czuciowych, również tych, w obrębie stopy. Powoduje ona znaczne osłabienie czucia dotyku, bólu i temperatury. Ból jest ważnym sygnałem alarmującym. Jeżeli odczuwanie bólu jest osłabione sytuacja staje się niebezpieczna. Chory nie odczuwa urazu i przez dłuższy czas może nie mieć świadomości problemu. Opisywane są przypadki osób z zaawansowaną cukrzycą nie odczuwających obecności drobnego przedmiotu w bucie np. kamyczka, a wieczorem okazywało się, że stopa jest poważnie zraniona.

Neuropatia ruchowa polega na uszkodzeniu włókien nerwowych zaopatrujących mięśnie stopy zarówno prostowniki jak i zginacze, co umożliwia ruch stopy. Uszkodzenie nerwów ruchowych skutkuje zanikiem mięśni a w konsekwencji deformacjami stopy.

Neuropatia autonomiczna to uszkodzenie nerwów autonomicznych warunkujących prawidłową pracę narządów wewnętrzny. Neuropatia autonomiczna prowadzi do dysfunkcji narządów wewnętrznych i do trwałego inwalidztwa.

Za jedno z najgroźniejszych powikłań cukrzycy uważa się stopę cukrzycową. Obok cukrzycowej niewydolności nerek leczonej dializoterapią jest to również najkosztowniejsze dla systemu ochrony zdrowia powikłanie cukrzycy.

Stopa cukrzycowa polega na pojawianiu się przewlekłych trudno gojących się owrzodzeń często z obecnością tkanek martwiczych i skłonnością do bakteryjnych, ropnych nadkażeń. Leczenie stopy cukrzycowej jest nie tylko trudne i długotrwałe, ale czasami zmiany są tak duże, że jedynym rozwiązaniem jest amputacja części stopy.

Z uwagi na mechanizmy wyróżniamy:

1.       1. Stopę cukrzycową niedokrwienną. Dominującą przyczyną jest uszkodzenie naczyń krwionośnych. Na stopie zwykle nie wyczuwa się tętna. Nieodżywiona i niedotleniona w wyniku braku dopływu krwi tkanka ulega owrzodzeniu i martwicy.

2.       2. Stopę cukrzycową neuropatyczną. Jej główną przyczyną jest neuropatia-uszkodzenie nerwów. Zmniejszenie, a nawet całkowita utrata odczuwania bólu, temperatury i ucisku przyczynia się do powstania urazów. Dodatkowo urazom sprzyja suchość i brak elastyczności skóry. Niekontrolowane urazy prowadzą do powstania owrzodzeń, a w skrajnych przypadkach do amputacji.

3.       3. Stopę cukrzycową mieszaną. Ten rodzaj stopy cukrzycowej występuje najczęściej i wynika z uszkodzenia zarówno naczyń krwionośnych jak i nerwów.

Podstawowym działaniem w terapii powikłań cukrzycy jest właściwe leczenie choroby zasadniczej. Na efekt końcowy ma wpływ nie tylko regularne przyjmowanie leków, ale równie ważne jest właściwe odżywianie, normalizacja masy ciała i aktywność fizyczna. Zmiany o charakterze uszkodzeń naczyń i nerwów są trwałe, skutki powikłań można zmniejszyć, ale nie można ich odwrócić. Najlepiej jest powikłań uniknąć i jest to możliwe. Dobrze kontrolowane poziomy glukozy we krwi u osoby z cukrzycą chronią przed przykrymi następstwami. Ale w tym celu nie wystarczy zażyć lek. We właściwym wyrównaniu cukrzycy równie dużo zależy od lekarza jak od pacjenta. Zaakceptowanie reżimu dietetycznego zarówno pod względem jakości, ilości i obfitości posiłków, regularna aktywność fizyczna i dbałość o prawidłową masę ciała pozwalają osiągnąć zamierzony efekt. Brak współpracy ze strony pacjenta, mimo wysiłków lekarza skończy się niepowodzeniem terapii.

Istotnym czynnikiem profilaktyki chorób stóp u osób z cukrzycą jest ich właściwa pielęgnacja.

Osoba z cukrzycą powinna delikatnie myć stopy w letniej wodzie. Zakazane jest ich długotrwałe moczenie, które rozpulchnia warstwę rogową i sprzyja pęknięciom. Niezwykle ważne jest dokładne osuszanie stóp po myciu ze szczególnym uwzględnieniem okolic międzypalcowych. Zapobiega to nadkażeniom grzybiczym i owrzodzeniom. Do skracania paznokci najlepiej używać pilnika. Jest to sposób zmniejszający ryzyko urazu. Usuwanie zgrubiałego zrogowaciałego naskórka można zrobić przy pomocy frezarki na sucho bez uprzedniego moczenia. Zabieg ten można wykonać w specjalistycznym gabinecie podologicznym lub kosmetycznym zajmującym się pielęgnacją osób z cukrzycą. Zalecane jest regularne oglądanie własnych stóp np. przy pomocy lusterka lub przy udziale któregoś z domowników. Pozwala to na szybkie wychwycenie zmian na stopach np. otarć, drobnych zranień, które mogą nie dawać uczucia bólu czy dyskomfortu. Dla uniknięcia przypadkowego urazu osoby z cukrzycą nie powinny chodzić boso.

Istotny jest właściwy dobór butów. Cukrzycy powinni unikać gumowców, w których noga dość mocno się poci, co sprzyja urazom i infekcjom. Na zakup nowych butów lepiej się wybrać w godzinach popołudniowych, kiedy stopa jest delikatnie obrzęknięta. Buty dobrze dopasowane i kupione o poranku po wstaniu z łóżka, po południu mogą być za ciasne. Warto wybierać obuwie z naturalnych oddychających surowców, a przed zmierzeniem ręką sprawdzić szwy w środku, by nie narazić się na odciski i otarcia.

Małgorzata Stokowska-Wojda