OSTEOPOROZA NIE TYLKO PROBLEM DOROSŁYCH

O osteoporozie w przestrzeni publicznej mówi się dużo. Zwykle kojarzy nam się z przypadłością wieku dojrzałego. Wiemy, że grupą szczególnie narażoną są kobiety w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie. Jednak nie jest to problem, z którym borykają się wyłącznie dorośli.

Zwiększona łamliwość kości w wyniku zmniejszonej ich gęstości dotyczy również dzieci. Są to zmiany zarówno o charakterze wrodzonym jak i wtórne w wyniku dotykających dziecko chorób przewlekłych. Odróżnienie złamania powstałego w wyniku urazu i tego, którego powodem jest zwiększona podatność kości w okresie dziecięcym i młodzieńczym jest trudne.

Złamania kości u dzieci i młodzieży są częste. Do czasu osiągnięcia dorosłości u około 50% dzieci wystąpiło co najmniej jedno złamanie, a u 20% dzieci zgłaszających się ze złamaniem, w przeszłości miało miejsce złamanie. Zdrowe dzieci mogą doznać złamania w wyniku nieprzypadkowego urazu (np. zespół dziecka maltretowanego) lub nieszczęśliwego wypadku podczas podejmowania aktywności sportowych lub zabawy. Wyzwaniem jest odróżnienie złamania u zdrowych dzieci od tych, których doznają dzieci w związku z chorobą związaną z łamliwością kości.

Ryzyko złamań między urodzeniem a 16 rokiem życia waha się między 42-64% u chłopców i 27-40% u dziewcząt. Wyniki wszystkich badań zgodnie wskazują, że prawie połowa złamań u dzieci jest zlokalizowana w obrębie przedramienia. 65% złamań kości długich w dzieciństwie dotyczy kończyny górnej, a 7-28% kończyny dolnej. Fakt, że złamania częściej występują w dzieciństwie niż w wieku dorosłym wynika z procesów wzrastania. W okresie wzrostu dziecka ma miejsce stała dysproporcja między czynnikami obciążającymi układ kostny (siłą mięśni i wzrostem na długość), a wytrzymałością tkanki kostnej na to obciążenie. Po zakończonym wzrastaniu obciążenie struktury kości i jej wytrzymałość odnajdują równowagę.

Zostały ustalone okoliczności sugerujące diagnostykę w kierunku złamań patologicznych (podyktowanych zmianami chorobowymi).

1.       1. Dwa lub więcej złamań kości długich u dziecka do 10 roku życia lub co najmniej trzy złamania kości długich do 19 roku życia.

2.       2. Ocena sytuacji, w której doszło do złamania.

3.       3. Ciężkość urazu.

4.       4. Lokalizacja urazu.

5.       5. Cechy złamania w badaniach radiograficznych.

Nawet pojedyncze złamanie kości długiej u dziecka może nasuwać podejrzenie problemu chorobowego związanego z łamliwością kości. Szczególnie istotna jest ocena ciężkości urazu, który doprowadził do złamania. Najczęściej używane definicje oceniające dysproporcję urazu i obrażeń, które spowodował są dwie.

Jedna z nich wyjaśnia, że złamania powstające w wyniku niewielkiego urazu to wynikające z sytuacji innych niż wypadek komunikacyjny lub upadek z wysokości co najmniej 3 m.

Zgodnie z drugą definicją za niewielki uraz uznaje się upadek z wysokości ciała lub mniejszej, z prędkością nie większą niż podczas chodu.

Ta ostatnia definicja zdaje się dokładniej określać skłonność do złamań u dzieci z chorobami przewlekłymi. Objawowe i bezobjawowe złamania kręgów po niewielkim urazie są radiologicznym objawem osteoporozy zarówno u dzieci jak i dorosłych. Do rozpoznania osteoporozy u dzieci wystarczy jedno złamanie kręgu.

Łamliwość kości u dzieci może mieć postać wrodzoną w wyniku zaburzeń uwarunkowanych genetycznie. Do objawów, które sugerują tło genetyczne zmian należą:

1.       1. Wiotkość skóry.

2.       2. Niebieskie lub szare zabarwienie twardówki oka.

3.       3. Nieprawidłowe uzębienie.

4.       4. Deformacje kości długich.

5.       5. Deformacje klatki piersiowej.

6.       6. Skolioza.

7.       7. Niski wzrost.

8.       8. Osłabienie mięśni.

9.       9. Asymetryczne spłaszczenie głowy dziecka.

10    10. Zaburzenia w budowie twarzy (np. asymetria, zbyt mała żuchwa, specyficzny kształt nosa czy oczu).

11    11. Liczne kości wstawne (drobne dodatkowe kości występujące w obrębie szwów czaszkowych i ciemiączek).

12    12. Łatwe siniaczenie.

13  13. Przewlekły ból kości.

14     14. Nadmierna ruchomość w stawach.

Do wtórnych przyczyn łamliwości kości należą :

1.       1. Nieswoiste zapalenia jelit, celiakia.

2.       2. Choroby reumatyczne (np. młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów).

3.       3. Choroby nerwowo-mięśniowe (np. mózgowe porażenie dziecięce).

4.       4. Nowotwory złośliwe (np. białaczka, kostniakomięsak).

5.       5. Niedobory żywieniowe.

6.       6. Długotrwałe unieruchomienie.

7.       7. Przewlekłe stosowanie niektórych leków (np. glikokortykosterydów, leków przeciwpadaczkowych)

Na przestrzeni ostatnich kilku dekad poczyniono znaczny postęp w zakresie diagnostyki i leczenia łamliwości kości u dzieci. Postęp ten jest widoczny zwłaszcza w zakresie badań genetycznych pozwalających na dokładne rozpoznanie przyczyn wrodzonych choroby. Jednak ciągle pozostaje wiele do zrobienia w odniesieniu do metod wychwytywania przypadków wymagających pogłębionej diagnostyki, a także sposobów ich leczenia.

Małgorzata Stokowska-Wojda