PSYCHE I SKÓRA

Wszyscy jesteśmy świadomi, że młodzi ludzie, którzy nie radzą sobie z psychicznymi obciążeniami, mogą mieć skłonność do samookaleczeń. Zadawanie sobie bólu fizycznego, by zmniejszyć cierpienie emocjonalne najczęściej ma postać zadawanych sobie:

1.    1. Ran ciętych.

2.    2. Oparzeń.

3.    3. Uderzania głową.

4.    4. Drapania.

Problem jest poważny i ciągle rośnie. Według statystyk prowadzonych przez telefon zaufania dla dzieci ilość przypadków samookaleczeń na przestrzeni ostatnich kilku lat wzrosła o 130%. Rany cięte i oparzeniowe są łatwe do zidentyfikowania, a ich charakterystyczna lokalizacja zwraca uwagę, że mogą wynikać z samookaleczenia. Pozwala to na właściwą diagnozę i pomoc pacjentowi.

Jednak życie nie lubi łatwych rozwiązań. Problemy psychiczne dzieci i młodych dorosłych mogą skutkować zmianami skórnymi, które nie są chorobą skóry. Rozpoznanie tego stanu bywa bardzo trudne. W tym przypadku pierwotnym problemem nie jest schorzenie dermatologiczne. Źródłem zmian jest stres lub zaburzenia psychiczne, które prowadzą chorego do wykonywania niewielkich samouszkodzeń. Te drobne uszkodzenia skóry skutkują powstaniem wykwitów. Zmiany skórne są trudne do diagnozowania, niepodobne do tych, które występują w znanych chorobach skóry.

Dodatkowe utrudnienie diagnostyki stanowi fakt, że pacjenci nie przyznają się do dokonywania uszkodzeń skóry. Ponadto wywiad dotyczący początków zmian skórnych jest niejasny i mało szczegółowy.

W związku z tym, że zmiany skórne są skutkiem zmian psychicznych stanowią część nauki zwanej psychodermatologią. Samą jednostkę chorobową określa się mianem dermatozy arteficjalnej, lub dermatozy wywołanej.

Podłoże dermatozy wywołanej jest wieloczynnikowe. Uważa się, że pacjent dokonuje samouszkodzeń, by zrealizować nieświadome pragnienie przejęcie roli chorego. Zaspokaja to potrzebę bycia otoczonym opieką lub inne potrzeby emocjonalne. U podstawy działania znajduje się chęć zwrócenia na siebie uwagi.

Wśród wielu przyczyn dermatozy wywołanej dominują:

1.      1. Silny stres psychiczny.

2.      2. Dysfunkcjonalny system rodzinny.

3.      3. Doświadczenie przemocy lub innych traumatycznych zdarzeń.

4.      4. Izolacja społeczna.

5.      5. Poczucie osamotnienia.

6.      6. Hipochondria

 7. Zaburzenia psychiatryczne, a zwłaszcza:

- zaburzenia osobowości typu borderline

 - zaburzenia stresowe pourazowe

 - zaburzenia depresyjne

 - zaburzenia lękowe

 - zaburzenia somatomorficzne (polegają na tym, że pacjent odczuwa różne

   dolegliwości, które nie mają uzasadnienia medycznego.

 - nadużywanie alkoholu

 - nadużywanie środków psychoaktywnych

 - niepełnosprawność intelektualna

Dermatoza wywołana częściej występuje u kobiet, a według piśmiennictwa szacuje się, że kobiety chorują od 3 do 20 razy częściej niż mężczyźni. Choć w znacznej mierze dotyczy młodzieży i młodych dorosłych, może pojawić się również w późniejszym okresie życia. Zaobserwowano również związek między choroba a wykonywaniem zawodu medycznego przez chorego, lub członka jego rodziny.

Zmiany skórne mają różnorodny obraz:

1.       Zadrapania.

2.       Nadżerki.

3.       Owrzodzenia.

4.       Blaszki rumieniowe.

5.       Przebarwienia.

6.       Oparzenia.

7.       Pęcherze.

8.       Plamy krwotoczne.

9.       Wybroczyny.

Zmiany skórne znajdują się w otoczeniu skóry niezmienionej i są wynikiem powtarzających się działań takich jak:

1.       Skubanie.

2.       Drapanie.

3.       Pocieranie.

4.       Wstrzykiwanie do skóry toksycznych substancji.

Zmiany skórne w dermatozie wywołanej nie są charakterystyczne, ale charakterystyczne są miejsca, w których występują. U osób praworęcznych bardziej nasilone są po lewej stronie ciała. Nie ma ich w miejscach trudno dostępnych np. okolica międzyłopatkowa czy tylne powierzchnie ud.

Szczególny przypadek stanowi dermatoza wywołana u osób z trądzikiem młodzieńczym o niewielkim nasileniu. Chorzy odczuwają przymus opróżniania i rozdrapywania niewielkich zaskórników, prosaków, krost i grudek. Manipulacje prowadzą do powstawania nadżerek, przebarwień pozapalnych i blizn w lokalizacji zmian trądzikowych. Choroba nazywana jest trądzikiem wywołanym i może prowadzić do znacznych zeszpeceń skóry, a także zaburzeń psychospołecznych.

Osoby z dermatozą wywołaną poszukują pomocy najczęściej w gabinetach dermatologów. Jednak właściwym kierunkiem leczenia przyczyn zmian skórnych jest Poradnia Zdrowia Psychicznego, gdzie można uzyskać pomoc psychiatry, psychologa i psychoterapeuty.

Małgorzata Stokowska-Wojda