Za seniorów uważamy grupę osób, które przekroczyły 65 rok życia. Jest to wiek, w którym rozwija się główny problem geriatryczny- zespół kruchości, zwany też zespołem słabości lub zespołem wyczerpania rezerw.

Jest on złożonym, wielowymiarowym stanem związanym ze zmniejszeniem fizjologicznych rezerw i obniżeniem odporności na czynniki stresowe wskutek zmniejszonej wydolności wszystkich narządów i układów oraz złożonych zaburzeń dotyczących mechanizmów regulacyjnych.

Objawy zespołu kruchości (słabości) to przede wszystkim:

1.       1. Niezamierzona utrata wagi i masy mięśniowej.

2.       2. Chroniczne zmęczenie.

3.       3. Spowolnienie ruchowe (wolniejszy chód).

4.       4. Zmniejszona aktywność fizyczna.

5.       5. Słabsza siła mięśni (np. chwytu dłoni).

6.       6. Spadek odporności, co zwiększa ryzyko upadków, infekcji i hospitalizacji.

7.       7. Problemy z pamięcią czy nastrojem, prowadzące do utraty samodzielności. 

Zespół kruchości, to stan fizjologiczny u osób starszych, charakteryzujący się spadkiem rezerw organizmu i odporności na stres, ale możliwy do złagodzenia przez odpowiednią rehabilitację i styl życia.

Populacja osób starszych jest bardzo heterogenna pod względem przebiegu procesu starzenia, chorób towarzyszących, stanu odżywienia, zdrowia psychicznego, sprawności fizycznej, czy wsparcia socjalnego.

Ocena stanu zdrowia, ryzyka śmiertelności, ryzyka powikłań pooperacyjnych zarówno krótko- jak i długoterminowych jest nie lada wyzwaniem podczas kwalifikowania seniorów do zabiegów operacyjnych.

Wiek metrykalny nie jest wiarygodnym wskaźnikiem. Osoby w tym samym wieku metrykalnym mogą prezentować różny wiek biologiczny. Przy pomocy rutynowo wykonywanych badań laboratoryjnych też trudno określić ryzyko zabiegu.

Jako przydatne w ocenie ryzyka okołooperacyjnego są :

1.       1. Morfologia (ważne jest stwierdzenie czy chory nie ma niedokrwistości).

2.       2. Kreatynina (oceniająca wydolność nerek).

3.       3. Albuminy (u osób starszych często bywają niedobory białka).

4.       4. Hemoglobina glikowana wykonywana u osób z rozpoznana cukrzycą-badanie pozwala ocenić stan wyrównania cukrzycy.

Kluczowa jest ocena szeroko rozumianej wydolności pacjenta, temu celowi służą specjalnie opracowane testy oceniające różne domeny życia chorego ze szczegółową punktacją w poszczególnych zakresach:

1.       1. Ocena codziennego funkcjonowania.

2.       2. Ocena funkcji poznawczych.

3.       3. Choroby współistniejące.

4.       4. Ocena nastroju.

5.       5. Ocena stanu odżywienia.

6.       6. Wsparcie społeczne.

7.       7. Przyjmowane przewlekle leki.

8.       8. Wydolność fizyczna.

Zestaw wykonanych testów pozwala stwierdzić , czy u osoby badanej występuje zespół kruchości. Deficyt (o określonej punktacji) w zakresie co najmniej 3 domen przemawia za rozpoznaniem zespołu kruchości.

Na decyzję o leczeniu operacyjnym i znieczuleniu ogólnym ma wpływ przede wszystkim wiek biologiczny. Rozpoznanie zespołu kruchości nie jest przeciwwskazaniem do leczenia operacyjnego, ale często stanowi wskazanie do zmiany strategii leczenia.

W kwalifikacji seniorów do zabiegów chirurgicznych należy wziąć pod uwagę wiele czynników :

1.       Czy u pacjenta można rozpoznać zespół kruchości.

2.       Wyniki badań laboratoryjnych i ich znaczenie w rokowaniu.

3.       Ocena przewidywanej długości życia po leczeniu i bez leczenia.

4.       Ocena ryzyka powikłań.

5.       Ocena celów, preferencji i oczekiwań pacjenta oraz wpływu leczenia na te cele.

6.       Ocena możliwości poprawy stanu pacjenta przed operacją z uwzględnieniem pilności zabiegu i zaawansowania zespołu kruchości.

Często kwalifikacja do zabiegu i znieczulenia ogólnego jest trudna. W związku z powyższym wyspecjalizowała się gałąź medycyny zwana chirurgią geriatryczną. Przy konieczności wykonania zabiegu obarczonego dużym ryzykiem można wykonać ten sam zabieg przy zastosowaniu technik minimalnie inwazyjnych znacznie zmniejszających ryzyko. Chirurdzy geriatryczni stosują również innego rodzaju rozwiązania niż rutynowo dostępne osiągając efekt pomocy pacjentowi. Z uwagi na odmienność postępowania z seniorami w obliczu zabiegu operacyjnego rozwój chirurgii geriatrycznej ma ważne znaczenie.

Małgorzata Stokowska-Wojda

Każdy z nas żyje kierując się określonymi zasadami postępowania, wzorami i wytycznymi przewidzianymi do powszechnego stosowania. Nie uświadamiamy sobie, że na co dzień pędzimy żywot w oparciu o normy prawne i społeczne. Ten zbiór ustalonych reguł postępowania przyjęty w określonej grupie lub społeczności stanowi swoisty wzorzec, według którego jednostki kształtują swoje zachowanie. Często zachowanie, które nie mieści się w prawidłach normy określamy jako dziwne. Osoba zachowująca się inaczej niż większość społeczności bywa określana mianem dziwaka. Dziwactwo lub ekscentryczność są zachowaniami świadomie odbiegającymi od przyjętych norm. Łatwo je pomylić z chorobą centralnego układu nerwowego-chorobą tików zwaną też zespołem Gillesa de Tourette'a (GTS).

Zespół Gillesa de Tourette'a należy do rzadkich wrodzonych zaburzeń neurologicznych. Według różnych źródeł chorobą tą obarczonych jest 4-5 na 10 000 osób, statystyki amerykańskie podają, że jedno na 162 dzieci ma chorobę Tourette'a.

Choroba charakteryzuje się występowaniem mnogich tików. Polegają one na niezależnych od woli krótkotrwałych, nagłych szybkich, nierytmicznych skurczach mięśni, które nie są kontrolowane. Chorobliwe ruchy mogą obejmować jedną część ciała lub wiele części ciała.

Niepodlegające kontroli ruchy określane są tikami ruchowymi lub mięśniowymi. W początkowym stadium choroby dotyczą zwykle głowy, szyi i twarzy. Czasami występuje  kilka tików ruchowych jednocześnie. Tiki te są ruchami stereotypowymi i powtarzają się seriami.

Tiki mogą mieć również postać szybkiego, mimowolnego, nagłego wydawania różnych dźwięków. Są to tiki dźwiękowe (głosowe).

Wśród tików ruchowych i dźwiękowych wyróżniamy tiki proste i złożone. Tiki ruchowe proste pojawiają się zwykle nagle i dotyczą pojedynczych mięśni. Mogą utrzymywać się kilka tygodni lub miesięcy. Tiki złożone jako wzory sekwencyjnych ruchów przypominają ruchy zamierzone (intencjonalne). Dotyczą różnych grup mięśni.

Tiki ruchowe proste:

1.       1. Mruganie oczami.

2.       2. Marszczenie czoła, unoszenie brwi.

3.       3. Otwieranie ust, wystawianie języka.

4.       4. Potrząsanie głowa.

5.       5. Zaciskanie pięści, ruchy ramion.

Tiki ruchowe złożone:

1.       Skakanie, kopanie.

2.       Kucanie.

3.       Siadanie.

4.       Wąchanie siebie i/lub innych osób czy rzeczy.

5.       Dotykanie siebie i/lub innych osób czy rzeczy.

6.       Echopraksja-powtarzanie zachowań lub ruchów innej osoby.

7.       Kopropraksja-nieświadome lub niezamierzone wykonywanie wulgarnych gestów.

Tiki proste dźwiękowe:

1.       1. Chrząkanie, pogwizdywanie.

2.       2. Mlaskanie, cmokanie, mruczenie.

3.       3. Pokasływanie, pochrząkiwanie, czkawka.

Tiki dźwiękowe złożone:

1.       1. Echolalia-powtarzanie pojedynczych sylab bądź też całych wyrażeń.

2.       2. Koprolalia-nieuświadamiane wypowiedzi wulgarne, przekleństwa.

3.       3. Palilalia-powtarzanie wypowiedzianych przez siebie ostatnich własnych słów , sylab lub fraz.

W powstawanie tików zaangażowane są pewne grupy mięśni. Tiki charakteryzują się brakiem rytmiczności i intensywnością występowania. Zazwyczaj pojawiają się nieoczekiwanie. Czasami zdarza się, że poprzedza je niespecyficzny dyskomfort np. suchość w gardle, poczucie konieczności wykonania tiku. Pojawiają się w seriach jednolitych. Występują często w nieregularnych odstępach czasy. Tiki mogą zmieniać miejsce występowania w ciele oraz przybierać na sile. Mogą pojawiać się również podczas snu.

Tiki nie są niezmienne. Podczas różnych sytuacji stresujących, niepokoju czy znużenia mogą się one zmieniać lub nasilać.

Do czynników zwiększających częstość i natężenie tików należą:

1.       1. Stan napięcia emocjonalnego.

2.       2. Stres.

3.       3. Zmęczenie.

4.       4. Bodźce wzrokowe, słuchowe lub dotykowe.

5.       5. Stany chorobowe.

Nadwrażliwość na pewne bodźce może sprawić, że tiki pojawiają się np. w obecności niektórych osób, albo podczas wykonywanie wybranych czynności. Osoby dotknięte chorobą tików mogą okresowo je kontrolować. Jednak kontrola nad wystąpieniem tików stanowi tak duże napięcie, że skutkuje to następową intensyfikacją tików w celu zmniejszenia napięcia.

Choroba Tourette'a zaczyna się w dzieciństwie, zazwyczaj ma swój początek między 2 a 15 rokiem życia (średnio ok. 7 roku życia). Objawiać się może prostymi tikami motorycznymi np. marszczenie nosa. Uwidaczniać się to może pojedynczym tikiem w określonym jednym miejscu. Z biegiem czasu (nawet po kilku tygodniach) do 3 miesięcy tiki przenoszą się w inne miejsce w ciele, nasilając się. Pojawiają się wieloogniskowe tiki ruchowe i tiki dźwiękowe. W wieku ok 10 roku życia mogą występować tiki głosowe proste i złożone. Na kolejnym etapie choroby dołączają się napadowe zaburzenia koncentracji oraz tiki czuciowe w postaci uczucia mrowienia skóry, gorąca, napięcia, łaskotania. Występować może także nadpobudliwość oraz utrudniona kontrola nad odruchami. Zaczynają się także uaktywniać tiki ruchowe. Najczęściej nasilenie choroby Tourette'a przypada na okres ok. 10 lat od jej początku. Z wiekiem tiki mogą się ustabilizować. Nawet u połowy chorych objawy mogą ustąpić przed 18 rokiem życia. U dorosłych tiki są bardziej nasilone. Choroba Tourette'a występuje prawie 3 razy częściej u płci męskiej. Niestety, nie wiadomo jakie jest źródło choroby. Rozważa się tło genetyczne, działanie czynników środowiskowych lub nieprawidłowości w gospodarce neuroprzekaźnikami.

Z chorobą Tourette'a często występują inne schorzenia:

1.       1. ADHD-zespół nadpobudliwości psycho-ruchowej.

2.       2. OCD-zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne. Objawy te pojawiają się zwykle 3 do 6 lat od początku choroby Tourette'a.

3.       3. Zaburzenia zachowania.

4.       4. Zaburzenia lękowe.

5.       5. Zaburzenia nastroju.

Leczenie jest objawowe i wielokierunkowe. W każdym przypadku choroby niezbędna jest psychoedukacja rodziców dziecka oraz najbliższego otoczenia chorego, w tym nauczycieli i kolegów. Warto skorzystać z profesjonalnej pomocy psychologów i psychoterapeutów. Uczęszczanie na psychoterapię np. poznawczo-behawioralną z behawioralną terapią tików przynosi pozytywne efekty. Stosuje się również farmakoterapię. Najcięższe przypadki oporne na podawane leki leczone są chirurgicznie. Jedną z wykorzystywanych metod jest Głęboka Stymulacja Mózgu (DBS), polegająca na wszczepieniu elektrod stymulujących. Innym sposobem, mniej inwazyjnym jest ablacja ultradźwiękowa (MRgFUS), która precyzyjnie niszczy fragment tkanki mózgowej. Na tiki miejscowe bywa stosowana elektrostymulacja nerwu pośrodkowego lub zastrzyki miejscowe z toksyny botulinowej w okolicy występowania tików.

Małgorzata Stokowska-Wojda

Wokół nas wciąż zawierucha
Trudno więc o spokój ducha
Wszędzie kłótnie albo wojna
Polityczna albo zbrojna

Niech więc narodzony Bóg
Zrobi w sercach naszych cud
By w świątecznej atmosferze
Każdy z nas chciał całkiem szczerze
Podzielić się swą miłością
Żeby przy stole z radością
Mijał nam świąteczny czas
A wokół z choinki blask
Zachęcał nas do śpiewania
Wspólnego kolędowania

Bo w tym roku mamy czas
Rozpieszcza kalendarz nas
Pięciodniowy czas na święta
Kto takie czasy pamięta?

Życzę także nam medykom
Ale również politykom
Aby środków w eNeFZecie
Było zawsze ile chcecie
Żeby było zapłacone
To co pacjentom zrobione
Rozwoju koordynacji
Jak najszerzej w populacji
Aby PeOZet rósł w siłę
Bo to dobre jest i miłe
Gdy rośnie tak jak powinna
Kto? Medycyna rodzinna!
Dla każdego dorosłego
Mamy coś przesiewowego
A więc zadbaj o swe zdrowie
Robiąc bilans Moje Zdrowie!

Radosnych Świąt Bożego Narodzenia oraz Szczęśliwego Nowego 2026 Roku

życzy

Tomasz Zieliński

Prezes LZLR-P

Sezon na białe szaleństwo w pełni. Entuzjaści sportów zimowych tylko czekają, by móc wyjechać w miejsce, gdzie stoki z przygotowanymi trasami narciarskimi kuszą przygodą. Ważne, by z wyjazdu przywieźć dobre wrażenia, zdjęcia i odpocząć od codzienności.

Wiemy, że wysiłek fizyczne działa odstresowująco, poprawia nastrój, dotlenia nasz organizm, trenuje mięśnie i serce, wzmacnia kości i czyni nas bardziej odpornymi na infekcje. Dzięki ruchowi łatwiej nam utrzymać prawidłową masę ciała i zdrowy koloryt skóry. Jednak każdy sport wiąże się z ryzykiem urazu.

Większość urazów podczas jazdy na snowboardzie występuje podczas upadków. Uszkodzeniu ulegają stawy nadgarstkowe, ramienne, kość ogonowa i stawy skokowe.

Szczególnym typem urazu, który może się zdarzyć podczas jazdy na snowboardzie jest „kostka snowboardzisty”. Dochodzi do niego podczas nieprawidłowego lądowania po wyskoku, który powoduje złamanie wyrostka bocznego kości skokowej. O wyjątkowości tego uszkodzenia stanowi trudność w diagnozowaniu. Rozpoznanie złamania wyrostka bocznego kości skokowej jest trudne w oparciu o rutynowo wykonywane zdjęcie rentgenowskie. Objawy są bardzo podobne do zwykłego skręcenia stawu skokowego. Występuje bolesność w okolicy kostki, obrzęk, krwawe wylewy podskórne, a drobne złamanie może być prawie niewidoczne na prześwietleniu.

Bywają też złamania z dużym odłamem kostnym czasem przemieszczonym. Jest to sytuacja wymagająca leczenia operacyjnego. Mniejsze uszkodzenia mogą być leczone bez konieczności zabiegu poprzez unieruchomienie w opatrunku gipsowym. Uważa się, że każde złamanie kostki bocznej kości skokowej jest innego rodzaju. Każdy z nas jest inny, jedyny w swoim rodzaju, każdy ma też inną „kostkę snowboardzisty”. Postępowanie w obliczu tego urazu jest wysoce zindywidualizowane.

Oprócz leczenia prowadzonego przez ortopedę dużą rolę w przyspieszeniu zrostu i usprawnianiu odgrywają zabiegi fizjoterapeutyczne i rehabilitacja.

Specjalne fale ultradźwiękowe o niskiej częstotliwości penetrujące przez specjalnie wycięte do tego celu okienko w opatrunku gipsowym skutecznie przyśpieszają zrost złamanej kości. 20 minut tej terapii przyśpiesza zrost kostny świeżych złamań o 38% oraz goi 86% przypadków wcześniejszego braku kostnego polegającego na rozrzedzeniu struktury kości.

Podczas procesu gojenia ważna jest odpowiednia podaż białka, wapnia, oraz suplementacja witaminy D₃ i C.

Po zdjęciu opatrunku gipsowego można usprawniać stopę. Zaczyna się od sukcesywnego zwiększania obciążenia kończyny, przez ćwiczenia pod kontrolą fizjoterapeuty mające na celu odzyskanie pełnego zakresu ruchu we wszystkich stawach. Zazwyczaj w ciągu 6-8 tygodni następuje powrót podstawowej sprawności ogólnej i możliwość poruszania się bez kul.

Małgorzata Stokowska-Wojda

Dbałość rodziców o dobro dzieci przejawia się nie tylko w prawidłowym żywieniu, kupowaniu zabawek i okazywaniu rodzicielskiej miłości i akceptacji, ale również w trosce o zdrowie pociech. Jednym ze sposobów zapobiegania chorobom są szczepienia. W związku z natłokiem informacji i dezinformacji w mediach, a także trudności w odróżnieniu jednych od drugich, wielu rodziców zastanawia się co jest dla dziecka lepsze: zaszczepić, czy nie.

Z jednej strony szczepienie grozi wystąpieniem Niepożądanego Odczynu Poszczepiennego (NOP), z drugiej strony niezaszczepienie dziecka naraża je na chorobę.

Co wybrać? Często znak zapytania urasta do ogromnych rozmiarów. Szukając odpowiedzi warto oprzeć się na racjonalnych danych statystycznych i naukowych.

Niepożądany Odczyn Poszczepienny jest objawem chorobowym lub zaburzeniem stanu zdrowia, które wystąpiło w związku czasowym ze szczepieniem.

NOP może być spowodowany :

1.       Indywidualną reakcją organizmu.

2.       Błędnym podaniem szczepionki.

3.       Przypadkowym zbiegiem okoliczności niezwiązanym ze szczepieniem.

NOP nie zawsze jest bezpośrednim skutkiem podania szczepionki, może być wywołany niezależną od szczepienia przyczyną, która zadziałała w czasie podania szczepionki.

Większość Niepożądanych Odczynów Poszczepiennych ma przebieg łagodny. Należą do nich:

1.       Ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wkłucia. Jest to tzw. odczyn miejscowy.

2.       Mogą wystąpić też objawy ogólne takie jak stan podgorączkowy, gorączka, czy bóle mięśniowe.

Cięższe reakcje są rzadkie.

W większości przypadków NOP występuje na przestrzeni 4 tygodni od szczepienia. Wyjątek stanowi szczepienie przeciwko gruźlicy, gdzie ten okres wynosi do 12 miesięcy.

Niepożądane Odczyny Poszczepienne w Polsce występują ze średnią częstotliwością 0,05% dla wszystkich szczepień obowiązkowych realizowanych w ramach Programu Szczepień ochronnych. To oznacza 1 NOP na 2000 dawek. Częstość występowania NOP jest różna w zależności od szczepionki. Ciężkie NOP występują niezwykle rzadko i jest to 0,1% wszystkich zgłoszonych Niepożądanych Odczynów Poszczepiennych.

W przypadku szczepień, wskazań, przeciwwskazań i zagrożeń Niepożądanymi Odczynami Poszczepiennymi funkcjonuje znacznie więcej mitów niż w odniesieniu do wszystkich innych problemów zdrowotnych.

Warto wiedzieć jakie sytuacje nie stanowią  przeciwwskazania do szczepień chociaż powszechnie bywają za przeciwwskazania uważne:

1.    1. Łagodnie przebiegająca ostra choroba infekcyjna z gorączką lub bez gorączki np. przeziębienie, zapalenie ucha środkowego, łagodnie przebiegająca biegunka nie stanowią bezwzględnego przeciwwskazania do szczepień. W kilku wykonanych badaniach potwierdzono, że szczepienie podczas łagodnej infekcji jest bezpieczne i skuteczne. Odroczenie szczepienia w tym stanie nie jest podyktowane przeciwwskazaniem a raczej dbałością, by nie pomylić objawów nasilenia się choroby z NOP.

2.    2. Okres zdrowienia czyli rekonwalescencja po chorobie np. ospie wietrznej.  Ostatnie badania wykazały, że nie ma zmniejszonej skuteczności, czy zwiększonego ryzyka NOP bezpośrednio po przechorowaniu choroby infekcyjnej np. ospy wietrznej. Konieczność 3-miesięcznego odstępu między ospą wietrzną a szczepieniem jest mitem. Szczepienie można wykonać po ustąpieniu objawów choroby.

3.    3. Narażenie na chorobę zakaźną. Narażenie na chorobę zakaźną polegające na kontakcie z osobą chorą nie jest tożsame z zachorowaniem. W sytuacji, kiedy dziecko ma bliski kontakt z chorym na ospę wietrzną (np.rodzeństwo, klasa, grupa przedszkolna), wskazanym jest zaszczepienie przeciwko ospie wietrznej jako szczepienie poekspozycyjne.

4.    4. Niska lub umiarkowana gorączka po podaniu poprzedniej dawki szczepionki. Nawet wysoka gorączka nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia, wymaga czasem profilaktycznego podania leku przeciwgorączkowego przed szczepieniem.

5.    5. Miejscowy NOP o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu jak bolesność w miejscu ukłucia, obrzęk, zaczerwienienie, powiększenie okolicznych węzłów chłonnych.

6.    6. Stabilna choroba przewlekła, w tym ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego np. mózgowe porażenie dziecięce, dobrze kontrolowana padaczka, opóźnienie rozwoju psychomotorycznego. Dzieci z chorobami układu nerwowego są szczególnie narażone na choroby zakaźne, dlatego oprócz szczepień obowiązkowych powinny być chronione również dzięki szczepieniom zalecanym.  Dzieci leczone z powodu padaczki nie powinny mieć modyfikowanego leczenia przed szczepieniem i bezpośrednio po szczepieniu, by nie pomylić efektów zmiany leczenia z NOP.

7.    7. Wady wrodzone. Niektóre wady wrodzone np. wady serca stanowią nawet wskazanie do poszerzenia programu szczepień o szczepienia zalecane. Dzieci te mają zwiększone ryzyko zachorowania na choroby zakaźne w wyniku planowych zabiegów, częstych kontaktów z placówkami medycznymi. Rośnie też ryzyko zakażeń szpitalnych i powikłań jakie mogą wywołać choroby zakaźne.

8.    8. Leczenie antybiotykiem. W przypadku konieczności antybiotykoterapii decyduje wskazanie do tego typu leczenia i stan kliniczny pacjenta, a nie sam fakt podawania antybiotyku. Stwierdzono, że podawanie antybiotyku nie zmniejsza skuteczności szczepienia, ani nie podnosi ryzyka wystąpienia NOP.

9.    9. Wcześniactwo. Nie jest przeciwwskazaniem do szczepień, wymaga oceny klinicznej stanu dziecka i często zastosowania innych schematów szczepień. Niektóre szczepionki można podać po uzyskaniu przez dziecko masy 2000g.

1010. Wywiad wskazujący na alergię na substancje, które nie wchodzą w skład szczepionki (np. na penicylinę), choroby i reakcje alergiczne nie związane ze szczepieniem. W takim przypadku zwykle konieczna jest dłuższa obserwacja po szczepieniu-30 minut zamiast standardowych 15 minut.

1111. Uczulenie na białko jaja kurzego w przypadku szczepienia MMR (przeciwko odrze, śwince i różyczce) czy przeciwko grypie. W szczepionkach tych znajduje się minimalna ilość białka pochodzącego z jaja kurzego. Jest to ilość zbyt mała by wyzwolić reakcję anafilaktyczną nawet u osób, które przebyły wstrząs anafilaktyczny po zjedzeniu jaja kurzego. Szczepienie można przeprowadzić poza warunkami szpitalnymi w obecności fachowego personelu dysponującego zestawem przeciwwstrząsowym.

1212. Odczulanie-immunoterapia alergenowa.

1313. Niedożywienie.

1414. Karmienie piersią nie jest przeciwwskazaniem do podania większości szczepionek. Wyjątek stanowią szczepionki „żywe” przeciwko żółtej gorączce i cholerze.

Oczywistym jest, że rodzice pragną chronić swój największy skarb jakim jest dziecko. Bywa, że z powodu niedostatecznej wiedzy ta ochrona przybiera niewłaściwy kierunek. Rodzice chronią dzieci przed ryzykiem NOP-u, narażając na śmiertelne powikłania chorób, przeciwko którym nie zaszczepili dziecka.

Małgorzata Stokowska-Wojda

Dzieciństwo i młodość często kojarzymy z radością i beztroską. Jednak młodzi ludzie mają często poważne problemy. Stan psychiczny w okresie dorastania jest uwarunkowany wieloma różnymi czynnikami zarówno biologicznymi jak i psychospołecznymi. Są one ze sobą w ścisłej relacji, wpływają nawzajem na siebie, wzmacniają się lub osłabiają. Młody człowiek ma indywidualne predyspozycje i temperament, żyje w określonym środowisku, ale nieustannie wchodzi w relacje ze światem i innymi ludźmi. To sprawia, że jest kształtowany przez otoczenie, ale też na nie oddziałuje. Równie ważne wpływ ma najbliższe środowisko jakie stanowi rodzina jak i środowisko rozległe oznaczające warunki kulturowe, cywilizacyjne i przynależność do określonych społeczności np. szkolnej.

Bardzo ważną rolę w rozwoju i zachowaniu zdrowia psychicznego pełni wsparcie społeczne zarówno ze strony rodziny jak i grupy rówieśniczej. Mylnie uważamy, że wsparcia potrzebują osoby, które znajdują się w sytuacji trudnej, stresowej czy kryzysowej. Jednak brak wsparcia może być źródłem stresu.

W Polsce wsparcie społeczne jest monitorowane w populacji uczniów w ramach międzynarodowych badań Health Behaviour in School-aged Children (HBSC). Z raportów wynika, że wsparcie ze strony rówieśników jest gorzej oceniane niż wsparcie ze strony rodziny. Dodatkowo z wiekiem istotnie zmniejsza się odsetek osób deklarujących wysoki poziom wsparcia ze strony rówieśników na niekorzyść chłopców.

Relacje w grupie młodzieży opierają się na zasadzie naśladowania i wyznaczania standardów. Towarzystwo rówieśników zwłaszcza w okresie dorastania przybiera na znaczeniu. Dotyczy to nie tylko wzajemnej pomocy, ale określania tożsamości młodych ludzi oraz rozwojem ich kompetencji osobistych i społecznych. Wartościowe i wspierające przyjaźnie zawierane wśród rówieśników wiążą się z lepszą samooceną, większą pewnością siebie, szerszą akceptacją rówieśniczą i lepszym przystosowaniem do szkoły. Wśród tej grupy rzadko obserwowana jest samotność czy objawy depresji.

Okres dojrzewania jest takim etapem rozwoju, w którym zmieniają się relacje rodzinne na dojrzalsze i głębsze, a rówieśnicy staja się ważniejsi w życiu młodego człowieka. Nastolatek buduje własny sposób postrzegania świata, rozwija kompetencje społeczne. Fakt, że poglądy i zachowania kształtowane są w dużej mierze w oparciu o grupę rówieśników nie oznacza, że rodzina traci na znaczeniu. Przywiązanie i dobry kontakt z dorastającym dzieckiem zapewnia mu jedną z najistotniejszych potrzeb-bezpieczeństwo. Przywiązanie i poczucie wsparcia ze strony rodziny zmniejsza lęk przed nowymi nieznanymi wyzwaniami. Dzieci posiadające poczucie bezpieczeństwa ze strony opiekunów lepiej radzą sobie w nowych sytuacjach. Rozmowy z dzieckiem jakkolwiek niezbędne nie są łatwe, a ich trudność zwiększa się z wiekiem. Problemy z komunikowaniem o sprawach naprawdę ważnych częściej mają dziewczęta niż chłopcy. Znaczenie mają jakość i prawidłowość reakcji na potrzeby dziecka. Jednak warto zdać sobie sprawę, że to najbliżsi stanowią wzór dla dziecka. Dziecko dorastające w otoczeniu przewidywalnych w postępowaniu dorosłych utrwala w sobie prawidłowe zachowania, a jednocześnie zacieśnia więzi rodzinne. Bliskość rodzica zapewnia dziecku przestrzeń, z której może ono coraz odważniej poznawać świat, a jednocześnie tworzy bezpieczną przystań w trudnych chwilach. Dziecko mające w domu poczucie akceptacji i zrozumienia nie musi szukać akceptacji na zewnątrz za wszelką cenę. Rzadziej bywa narażone na tzw. „złe towarzystwo”, które jedyne co ma do zaoferowania to akceptację, tak bardzo dziecku potrzebną.

Nie zawsze dzieciństwo i młodość są pozbawione problemów, czasami bardzo trudnych. Młody człowiek bywa narażony na:

1. Izolację społeczną.

2. Przemoc rówieśniczą.

Izolacja społeczna jest brakiem interakcji społecznych lub komunikacji z innymi ludźmi. Jej powodami mogą być bariery spowodowane np. niepełnosprawnością lub zaburzenia emocjonalne i psychiczne takie jak: lęk, depresja czy zaburzenia osobowości. Zaobserwowanie braku kontaktu dziecka z rówieśnikami powinno stanowić dla opiekunów sygnał alarmowy i skłonić do podjęcia działań wyjaśniających i rozwiązujących problem. Osamotnienie miewa konsekwencje porównywalne do efektów dłużej utrzymującego się wysokiego ciśnienia krwi. Często skutki są tragiczne.

Izolacja społeczna może mieć wpływ na:

1.       Poziom doświadczanego stresu.

2.       Jakość snu.

3.       Pogorszenie relacji społecznych.

4.       Zaburzenia emocjonalne z niemożnością rozpoznania i nazwania swoich emocji.

5.       Obniżenie poczucia własnej wartości.

6.       Może prowadzić do depresji.

Brak akceptacji i uczucie bycia wykluczonym mogą mieć skutki długoterminowe. Mogą one zaważyć na dorosłym życiu młodego człowieka. Dlatego tak ważne jest nie tylko reagowanie przez środowisko rodzinne i szkolne na pojawiające symptomy izolacji u dziecka, ale szeroko zakrojona profilaktyka. Podejmowanie działań przez rodziców i szkołę mających na celu promowanie pozytywnych relacji międzyrówieśniczych i zapobieganie negatywnym zjawiskom sprawi, że rzadziej trzeba będzie borykać się z poważnymi problemami.

Niezwykle trudnym i fatalnym w skutkach jest zjawisko przemocy rówieśniczej. Skala problemu jest duża. Według ogólnopolskiego raportu przemocy w ciągu swojego młodocianego życia doświadczyła ponad połowa nastolatków między 11 a 17 rokiem życia. Przemoc jest zjawiskiem występującym w każdym pokoleniu i każdej kulturze. rzybiera różne formy i ma bardzo złożoną strukturę.

Przemoc może mieć postać :

1. Fizyczną– obejmuje naruszenie nietykalności cielesnej. Jej szczególną formą jest zastraszanie z użyciem niebezpiecznego narzędzia.

2. Słowną- obejmuje wyzwiska, dokuczanie, a nawet groźby ustne bądź pisemne mające na celu znieważenie lub zastraszenie ofiary.

3. Relacyjną- działania mające na celu zaszkodzenie reputacji lub relacjom ofiary. Może to przybierać postać zawstydzania ofiary w miejscach publicznych, rozsiewanie na jej temat plotek, celowym wykluczaniu jej z niektórych sytuacji lub z grupy.

4. Materialną- obejmuje zachowania agresywne nastawione na niszczenie, kradzież lub wymuszanie od ofiary pieniędzy lub przedmiotów.

5. Cyberprzemoc- polega na rozprzestrzenianiu szkodliwych treści zdjęć oraz udostępnianie danych osobowych w celu upokorzenia ofiary przy użyciu internetu i urządzeń elektronicznych. Ta nowoczesna forma przemocy jest szczególnie dotkliwa z uwagi na bardzo szeroki zasięg.

Stosunkowo niedawno opisano formę przemocy-„bullying”. Mimo, na dobre rozprzestrzeniła się w polskiej literaturze specjalistycznej, nazwa nie doczekała się polskiego odpowiednika. Bullying oznacza nękanie powtarzalne w czasie. Podobnym aktom przemocy ofiara jest poddawana regularnie. Drugą charakterystyczną cechą buyllingu jest brak równowagi sił i władzy między agresorem a ofiarą. Z uwagi na osiągnięcia cywilizacyjne pojawiło się pojęcie „cyberbullying”. Ta forma przemocy zyskuje możliwość szerszego zasięgu dzięki internetowi. Często w ramach bullyingu rozpowszechniane są żarty, komentarze, treści, wyzwiska, zdjęcia i filmy o wydźwięku seksualnym.

Przemoc rówieśnicza może dać szereg negatywnych efektów:

1.       1. Zwiększone ryzyko używania substancji psychoaktywnych, w tym narkotyków.

2.       2. Bóle i zawroty głowy.

3.       3. Bóle brzucha.

4.       4. Bóle pleców.

5.       5. Zwiększone ryzyko nadwagi i otyłości.

6.       6. Zwiększone ryzyko problemów z zachowaniami seksualnymi (nastoletnie ciąże, wczesny początek aktywności seksualnej, ryzykowne zachowania seksualne).

7.       7. Pogorszenie wyników w nauce.

8.       8. Poczucie osamotnienia i wykluczenia.

9.       9. Obniżonej samooceny.

Sprawcy przemocy również nie są wolni od dalekosiężnych skutków w życiu dorosłym:

1.       1. Wzrost ryzyka zespołu lęku napadowego.

2.       2. Wzrost ryzyka depresji.

3.       3. Skłonność do ryzyka.

4.       4. Skłonność do działań impulsywnych oraz agresywnych.

5.       5. Wzrost ryzyka zachowań przestępczych.

6.       6. Wzrost ryzyka antyspołecznych zaburzeń osobowości.

Osobny problem stanowi kwestia internetu. Usiłujemy znaleźć odpowiedź na pytanie czy jest dobry, czy zły? Internet podobnie jak widelec może służyć do zjedzenia pieroga lub zadania dotkliwej rany. Ważne, aby był rozsądnie wykorzystywany. Nieoceniona pomoc w nauce może być zarazem istotnym narzędziem hejtu. Korzystanie z internetu przez dzieci powinno odbywać się w sposób odpowiedzialny i bezpieczny pod okiem rodziców i nauczycieli. Niezwykle istotna jest edukacja cyfrowa dzieci oraz monitorowanie ich aktywności online.

Warto aby rodzice podjęli działania o charakterze zadbania o higienę cyfrowa dziecka:

1.       1. Ustanowienie limitów czasowych na korzystanie przez dziecko z urządzeń elektronicznych.

2.       2. Zachęcanie do alternatywnych form spędzania czasu- sporty zespołowe ruch na świeżym powietrzu spotkania i rozmowy z rówieśnikami twarzą w twarz (bez pośrednictwa internetu).

3.       3. Zachęcanie do udziału w zajęciach pozalekcyjnych, klubach szkolnych czy spotkaniach towarzyskich. Pozwoli to młodemu człowiekowi uczyć się nawiązywania relacji z innymi ludźmi, empatii i rozwiązywania konfliktów.

4.       4. Upowszechnianie świadomości cyfrowej. Ważne, aby dzieci zdawały sobie sprawę z wpływu technologii na ich życie. Warto rozmawiać o pozytywnych i negatywnych efektach korzystania z technologii. Świadomość problemu cyberprzemocy czy uzależnienia od mediów społecznościowych może uchronić dziecko przed problemem.

Najważniejsze zatem to nie tylko patrzeć, ale zauważać i poświęcić własny czas na współpracę z dzieckiem, rozmowę, edukację, wspólny ruch na świeżym powietrzu i zacieśnianiu wzajemnej więzi. Zamknięte we własnym pokoju dziecko to często nie jest brak problemów, ale bomba z opóźnionym zapłonem.

Małgorzata Stokowska-Wojda

Większość bajek kończy się sakramentalnym „i żyli długo i szczęśliwie”. W porównaniu do pokolenia naszych dziadków żyjemy znacząco dłużej. Pozostaje zadbać o to, by zadbać o jakość naszego życia. Jest ona zależna od bardzo wielu czynników, Niestety nie na wszystkie mamy wpływ, ale przynajmniej niektóre z nich możemy okiełznać. Jednym z powodów pogarszających jakość życia są infekcje. Wśród licznych bardziej i mniej groźnych wirusów jest wirus RSV. Wywołuje on infekcje dolnych dróg oddechowych zajmując oskrzela i płuca. Choroba jest szczególnie groźna dla niemowląt i seniorów zwłaszcza obarczonych licznymi chorobami przewlekłymi. Ciężki przebieg z dusznością wymaga leczenia szpitalnego. Wirus RSV uaktywnia się jesienią i nęka nas do wczesnej wiosny ze szczytem zachorowań w miesiącach zimowych. Zakażenie wirusem RSV można rozpoznać wykonując kasetkowy test combo.

Pierwsze objawy RSV są niecharakterystyczne, podobne do innych błahych infekcji układu oddechowego:

1.       1. Katar lub zatkany nos.

2.       2. Kaszel suchy lub mokry.

3.       3. Łagodna gorączka.

4.       4. Osłabienie.

5.       5. Utrata apetytu.

6.       6. Czasami pojawia się ból głowy, albo gardła.

Objawami świadczącymi o ciężkim przebiegu jest:

1.       1. Świszczący oddech.

2.       2. Trudności z oddychaniem.

3.       3. Nagłe zawroty głowy, czasami z zaburzeniami orientacji.

4.       4. Nasilanie się objawów.

Objawy ciężkiego przebiegu RSV najczęściej występują u małych dzieci-do drugiego roku życia i seniorów.

Przed ryzykiem ciężkiego przebiegu choroby możemy się uchronić dzięki szczepieniu przeciwko RSV. Badanie skutków podania szczepionki p/RSV u seniorów (powyżej 60 roku życia) przeprowadzono w 277 ośrodkach w 17 krajach na całym świecie, co oznacza, że grupa przebadanych była duża i wynosiła prawie 25 tysięcy osób.

Badanie wykazało, że szczepienie w znacznym stopniu zapobiegło ciężkiemu przebiegowi choroby wymagającemu leczenia szpitalnego i tlenoterapii. Oceniono również Niepożądane Odczyny Poszczepienne. Z badań wynika, że większość osób miała miejscową bolesność w miejscu ukłucia, która ustępowała samoistnie w ciągu 2-3 dni. Znacznie rzadziej obserwowano obrzęk i zaczerwienienie w miejscu podania szczepionki, zmęczenie, bóle mięśniowe, czy bóle głowy. Objawy ustępowały samoistnie. Ciężkie zdarzenia, zgłaszane przez uczestników badania miały taką samą częstość u osób zaszczepionych jak w grupie kontrolnej u osób, którym nie podano szczepionki.

Szczepionka przeciwko RSV jest dostępna w Polsce i u pacjentów powyżej 65 roku oraz kobiet w ciąży bezpłatna. Dla osób między 60 a 64 rokiem życia odpłatność na receptę wynosi 50%. Szczepionkę warto przyjąć przed rozpoczęciem sezonu infekcyjnego. Najlepszym momentem jest początek września, kiedy można zaszczepić się przeciwko RSV i przeciwko grypie.

Kolejna grupa zagrożona ciężkim przebiegiem RSV to małe dzieci (do drugiego roku życia), zwłaszcza niemowlęta do 6 miesiąca życia. U 80% dzieci wymagających hospitalizacji z powodu zachorowania na RSV nie stwierdzono żadnych towarzyszących chorób przewlekłych, ani innych czynników ryzyka. Wniosek jest jeden-nawet zdrowe dzieci mogą zachorować na RSV o ciężkim przebiegu. Aby uchronić pociechę przed zagrożeniem warto zaszczepić kobietę ciężarną między 32 a 36 tygodniem ciąży. Do 6 miesiąca życia dziecko jest chronione przez przeciwciała, które wyprodukowała jego zaszczepiona mama. U dzieci zaszczepionych przeciwko RSV mam znacznie zmniejszyło się nie tyło ryzyko hospitalizacji z tego powodu, ale nawet ryzyko potrzeby wizyty lekarskiej. Po podaniu szczepionki u kobiety ciężarnej zaobserwowano niewielki ból w miejscu wstrzyknięcia, czasem ból głowy, mięśni czy nudności. Wszystkie objawy były niegroźne i ustępowały samoistnie. Nie odnotowano ryzyka porodu przedwczesnego, ale dla wszelkiej ostrożności zalecenie jest by szczepionkę podać między 32 a 36 tygodniem ciąży.

Małgorzata Stokowska-Wojda

Piezogeniczne guzki stóp są przypadłością stosunkowo niedawno opisaną. Pierwsze doniesienie pochodzi z 1968 roku. Zmiana nie została dokładnie poznana i nie wiele o niej wiemy. Bardzo możliwe, że powodem tego stanu rzeczy jest fakt, że guzkom często nie towarzyszą inne objawy. Zlokalizowane w okolicy stawu skokowego i pięty zwykle niebolesne są trudne do zauważenia. Nie przeszkadzają choremu, co sprawia, że nie zgłasza się on do lekarza w poszukiwaniu pomocy.

Guzki piezogeniczne uważane są za łagodne przepukliny tłuszczowe, widoczne przez skórę. Pacjenci zgłaszają się wtedy, gdy powiększające się guzki stają się bardziej widoczne. Umiejscowione w okolicy stawu skokowego i pięty uwidaczniają się podczas nacisku w pozycji stojącej. Człon „piezo” oznacza odkształcenie i wpływ nacisku. Guzki piezogeniczne mogą pojawiać się również w okolicy nadgarstków, łokci czy podudzi.

Czynnik sprawczy guzków piezogenicznych nie został poznany. Niektórzy autorzy dopatrują się związku z nieprawidłowa ilością kolagenu w organizmie, inni uważają, że guzki nie mają związku z chorobami tkanki łącznej. Wprawdzie nie wiemy, co powoduje występowanie guzków piezogenicznych, ale wiemy, że nie są to czynniki genetyczne.

Choć nieznane są przyczyny pojawiania się guzków piezogenicznych, wiadome są czynniki ryzyka ich powstawania:

1.       1. Nadwaga i otyłość.

2.       2. Wykonywanie pracy wymagającej długiego stania lub przenoszenia ciężkich przedmiotów.

3.       3. Uprawianie niektórych dyscyplin sportowych np. łyżwiarstwa figurowego lub biegów długodystansowych.

Guzki piezogeniczne mają postać twardych grudek w kolorze skóry lub żółtawym. Znacznie lepiej widoczne są w pozycji stojącej z pełnym obciążeniem. W pozycji siedzącej lub leżącej mogą być prawie niewidoczne. Do postawienia właściwej diagnozy wystarczy badanie lekarskie. W przypadkach wątpliwych wykonuje się nieinwazyjne badanie ultrasonograficzne. Brak dolegliwości ze strony guzków sprawia, że wykrywalność tych zmian jest niska. Szacunki amerykańskie wskazują, że przypadłość ta ma duże rozpowszechnienie i może dotyczyć ok. 76% populacji.

Guzki piezogeniczne bezobjawowe nie wymagają leczenia. Jednak w niektórych przypadkach może im towarzyszyć ból. Wtedy wymagane jest postępowanie profilaktyczne i lecznicze. indukujących guzki: W pierwszej kolejności należy ograniczyć działanie czynników sprzyjających:

1.       1. Redukcję masy ciała.

2.       2. Ograniczenie czasu przebywania w pozycji stojącej, zwłaszcza długotrwałego.

3.       3. Zmniejszenie ryzyka urazów kończyn dolnych.

Jako działania wspomagające zaleca się stosowanie:

1.       Pończoch uciskowych.

2.       Podpiętek.

3.       Ortez.

4.       Kinesiotaping fizjoterapeutyczny.

W przypadkach opornych na leczenie zachowawcze pozostają:

1.       Metody operacyjne.

2.       Lub miejscowe podawanie w iniekcji przewidzianych do tego celu środków farmakologicznych.

Małgorzata Stokowska-Wojda

Bóle wzrostowe u dzieci zostały opisane już w 1830 roku.

Czy są chorobą?

Czy dzieci z nich wyrastają?

Co je powoduje?

Niestety, nie wszystko wiemy na ich temat. Ból jest sygnałem alarmowym, że coś złego dzieje się w naszym organizmie. Bywa pożyteczny. Często jego lokalizacja dokładnie wskazuje „chore miejsce”, pomaga w diagnozowaniu problemu i jego właściwym leczeniu. Jednak ból może być mylący. Zdarza się, że występuje w zupełnie innym miejscu niż chory narząd, nawet znacznie od niego oddalonym. Taka sytuacja istotnie utrudnia rozpoznanie.

A bóle wzrostowe? Okazuje się, że są skomplikowanym problemem medycznym o niezupełnie poznanym podłożu.

Bóle wzrostowe występują zazwyczaj u dzieci w wieku 2-3 lat oraz 8-12 lat. Dotykają zarówno chłopców jak i dziewczynki. Pojawiają się wieczorem lub w nocy. Trwają różnie długo, od 15 minut do 2-3 godzin, rano znikają jak zły sen. Dotyczą tylko kończyn dolnych, czasem jednej ale najczęściej obydwu. Ból ma charakter rozlany, to oznacza, że jego miejsca nie można wskazać jednym palcem. W ciągu dnia dziecko nie utyka, swobodnie biega i nie ma ograniczenia ruchu w żadnym ze stawów. Bóle wzrostowe występują na ogół u dzieci aktywnych ruchowo. Nigdy nie pojawiają się w kończynach górnych.

Dzieci w ciągu dnia wykonują średnio 10-15 tysięcy kroków. Po aktywnym ruchowo dniu przekrój niektórych mięśni powiększa się, a ból wynika z ucisku powiększonego mięśnia.  Bóle tego typu lokalizują się na podudziu poniżej kolana i promieniują aż do stopy. W zależności od przeciążonego mięśnia mogą przebiegać wzdłuż przedniej powierzchni podudzia lub od jego strony wewnętrznej. Bóle wzrostowe dotyczą głównie dzieci o dużej aktywności ruchowej. Leczenie w większości przypadków nie jest skomplikowane. Wystarczy nieco ograniczyć nadmierną aktywność, a w przypadku pojawienia się bólu zastosować maść lub żel przeciwzapalny. Dolegliwości łagodzi przytulenie i bliskość rodziców. To ostatnie lekarstwo jest czysto psychologiczne, ale z obserwacji wynika, że skuteczne.

Oprócz nadmiernie przesilonych mięśni bóle wzrostowe mogą być spowodowane przeciążeniem przyczepów mięśni zwłaszcza mięśnia prostego uda, który jest głównym zginaczem bioder. Objawia się to wieczornymi lub nocnymi bólami w zakresie ud. Bóle przyczepów mięśni pojawiają się u dzieci ze szczególnie dużą aktywnością ruchową w postaci jazdy na rowerze, deskorolce czy skakania na trampolinie.

Jednak bóle przyczepów mięśni to nie tylko efekt dużej aktywności fizycznej. Bardzo często dotyczą dzieci u których występują zaburzenia w obciążeniu kończyn dolnych. Są to deformacje o charakterze szpotawości czy koślawości kolan, sprawiających, że nieprawidłowo rozkładające się obciążenie przeciąża niektóre struktury układu ruchu. Bardzo poważnym i niestety, coraz częstszym czynnikiem obciążającym jest nadwaga i otyłość wśród dzieci.

Dodatkową przyczyną, często przysparzającą dolegliwości bólowych jest wiotkość tkanki łącznej. Sprawia ona, że zakres ruchu w stawie jest większy niż być powinien. W związku z powyższym stawy męczą się szybciej, a także sprzyja to rozwojowi stóp płasko-koślawych wiotkich. Deformacja stóp obciąża nie tylko same stopy, ale także podudzia i kolana.

Przeciążenie wywołuje również nierówność kończyn dolnych. Nawet niewielka różnica powoduje skośne ustawienie miednicy, asymetrię kręgosłupa i nierówne obciążenie.

Bagatelizowanym problemem jest sposób w jaki dziecko siedzi na dywanie. Siad telewizyjny (w kształcie litery W z ustawionymi do przodu kolanami, a stopami do tyłu) jest nie tylko nieprawidłowy, ale wysoce szkodliwy. Wywołuje bóle, zmianę osi kończyn dolnych, zaburza też rozwój szyjki kości udowej, co skutkuje chodzeniem ze stopami skierowanymi do wewnątrz.

Z powyższych obserwacji wynika, że bóle wzrostowe nie są spowodowane tym, że dziecko rośnie, ale pojawiają się w okresie wzrostu.

Pozostaje pytanie co należałoby zrobić, by zapobiec bólom wzrostowym lub je złagodzić?

Wczesne wykrycie zaburzeń układu ruchu należy do lekarza. Zdrowe dzieci poddawane badaniom bilansowym w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej zawsze mają oceniany układ ruchu. Bilanse wykonuje się ok 11 razy u dziecka do 18-19 roku życia i tak często oceniana jest postawa jego ciała i układ ruchu wraz z prawidłowością chodu.

Po pierwsze jednak profilaktyka, która należy do opiekunów. Zachęcanie dziecka do siedzenia na dywanie „po turecku”, jak to dzieje się w przedszkolu, co pozwoli uniknąć nabytych deformacji. Istotne jest pilnowanie, by podczas siedzenia na krześle np. przy odrabianiu lekcji pociecha miała prawidłową postawę. Dzieci mają dużą skłonność do siedzenia w pozycji „paragrafu”. Plagą współczesności jest nadwaga i otyłość, również wśród dzieci. Nadmierna masa ciała jest poważnym czynnikiem obciążającym układ ruchu. Prawidłowe jedzenie z ograniczeniem fast foodów i słodyczy na rzecz warzyw, zachęcanie dziecka do aktywności fizycznej, która będzie dla niego atrakcyjna, pozwoli na utrzymanie właściwej masy ciała. Wycieczka rowerowa w towarzystwie rodziców może być równie fajna lub nawet lepsza od czasu spędzonego nad tabletem.

Małgorzata Stokowska-Wojda